Πώς ένα νησί μπορεί να διδάξει τη δημοκρατία | Νινέτα Πλυτά

                                

Σήμερα (21/10/2026) η Σύρος έδωσε για άλλη μια φορά το παρών, συμμετέχοντας στις πανελλαδικές εκπαιδευτικές πορείες με τους φοιτητές και τις φοιτήτριες του Τμήματος Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων (ΤΜΠΣ) να ανοίγουν την πορεία, με τους μαθητές και τις μαθήτριες των Γυμνασίων και Λυκείων της Σύρου να ακολουθούν και με τους εκπαιδευτικούς να κλείνουν την πορεία. Η πορεία ξεκίνησε από την πλατεία Μιαούλη, όπου ακούστηκαν κάποιοι λόγοι, συνεχίστηκε σε ένα μέρος του παραλιακού μετώπου (από το άγαλμα της Νίκης μέχρι το Ξενοδοχείο Ερμής) προς την Θυμάτων Σπερχειού με τερματισμό την πλατεία Μιαούλη. Η πορεία ήταν ήρεμη, με συνθήματα αλλά χωρίς επεισόδια.

Η σημερινή μέρα με πήγε πίσω στην πρώτη μου συμμετοχή σε πορεία, την οποία αφηγούμαι συχνά σε νεότερους: ήμουν στη Β' Λυκείου σε μια παρόμοια περίοδο. Ψηφιζόταν κάποιο σημαντικό εκπαιδευτικό νομοσχέδιο και κατέβηκα για πρώτη φορά με τους συμμαθητές μου σε πορεία. Τότε είδα για πρώτη φορά τι σημαίνει ειρηνική πορεία, ακριβώς όπως σήμερα: αστυνομία να ανοίγει τον δρόμο και να διευκολύνει τη διέλευση της πορείας αλλά και των οχημάτων (για όποιον δεν γνωρίζει, στη Σύρο ο κεντρικός δρόμος είναι ένας οπότε για να κατέβεις με όχημα στο κέντρο θα έπρεπε αναγκαστικά να περάσεις από τους ίδιους δρόμους που θα περνούσε και η πορεία). Αυτή η εικόνα έμεινε χαραγμένη στη μνήμη μου και με ακολουθούσε στα φοιτητικά χρόνια στην Αθήνα, όταν δεν συζητούσα καν να κατέβω σε πορεία με αυτά που έβλεπα να συμβαίνουν.

         

Σήμερα, 12 χρόνια μετά την πρώτη μου μαθητική πορεία, συμμετείχα πλέον ως εκπαιδευτικός, πολύ περήφανη για το νησί μου:

• που διεκδικεί χωρίς φασαρίες,
• που διδάσκει στους νέους τη δημοκρατία μέσα από τη συμμετοχή στα κοινά, χωρίς τον φόβο των επεισοδίων
• που διατηρεί ακόμα κάποιες καλές συνήθειες.

Σήμερα δείξαμε στους νέους ότι το να υπερασπίζεσαι τα δικαιώματά σου είναι πολιτικό δικαίωμα και υποχρέωση όλων μας, ανεξαρτήτως κομματικών πεποιθήσεων. 

Με αφορμή και τα επεισόδια που διαδραματίζονται σε όλη την Ευρώπη και προβάλλονται στο διαδίκτυο, θα ήθελα να πω τα εξής:

• πάντα θα υπάρχουν αυτοί που θα βρουν την ευκαιρία να δημιουργήσουν πρόβλημα: να βανδαλίσουν, να ξεσπάσουν τον θυμό και την θλίψη τους, να υλοποιήσουν προτροπές άλλων, να ωφεληθούν οικονομικά/πολιτικά/κοινωνικά από τις διαμαρτυρίες των πολλών.

• πάντα θα υπάρχουν κι αυτοί που θα ιδιοποιηθούν και θα παρουσιάσουν σαν δικά τους όσα κερδήθηκαν από τους πολλούς, ακόμα κι αν οι ίδιοι δεν συμμετείχαν ενεργά (άλλωστε όταν διεκδικείς κάτι, το κάνεις για όλους, όχι μόνο για σένα).

Πάντα όμως θα υπάρχουν κι αυτοί οι πολλοί που θα βγουν στον δρόμο για να υπερασπιστούν τα πιστεύω και τις αξίες τους. Και θεωρώ η Σύρος, με τους ήρεμους τόνους και τους μικρούς αριθμούς της, μας έδωσε την ευκαιρία να αποδείξουμε στους νέους ότι τίποτα δεν κερδίζετε χωρίς προσπάθεια, είτε αυτό είναι ένας βαθμός σε ένα διαγώνισμα είτε μικρότερος αριθμός μαθητών/τριών ανά τμήμα. Όσα διδάσκονται στο σχολείο μέσα από σχεδιαγράμματα στην Έκθεση και δράσεις στις Παγκόσμιες Ημέρες, τα έζησαν σήμερα (βιωματική μάθηση δεν θέλουμε;). 

Θα κλείσω λέγοντας ότι δεν είναι σωστό να κρίνουμε όσους επιλέγουν να μην συμμετέχουν σε διαδηλώσεις και πορείες. Είναι δικαίωμα του καθενός να πράξει όπως του ταιριάζει. Άλλωστε, η δημοκρατία δε διδάσκεται μόνο μέσα από συμμετοχή σε πορείες και καταλήψεις, αυτά είναι ένας τρόπος. Υπάρχουν πολλοί ακόμα, πιο καθημερινοί θα έλεγα. Μπορεί εκείνος που θα κατηγορήσουμε ότι δεν ήθελε να χάσει το μεροκάματό του, να παρέχει εθελοντικές υπηρεσίες. Μπορεί εκείνος που έμεινε στην τάξη, να αφιέρωσε τη διδασκαλία του σε ένα κοινωνικό θέμα, το οποίο θα συμβάλλει στη διαμόρφωση μελλοντικών, κριτικά σκεπτόμενων πολιτών. Μπορεί εκείνος που επέλεξε να μην απεργήσει, να σκέφτηκε τους μαθητές και τις μαθήτριες που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα για φροντιστήριο και θα μείνουν πίσω στην ύλη. Χίλια δυο πράγματα μπορεί. Ας μη βγάζουμε λοιπόν βιαστικά συμπεράσματα για το ποιόν του καθενός με κριτήριο αν πήγε ή όχι σε μια πορεία, αν έκανε ή όχι απεργία. Άλλωστε, η δημοκρατία είναι στάση ζωής, δεν κρύβεται.  

Οκτώβριος: Μήνας Ευαισθητοποίησης για τον Καρκίνο του Μαστού | Νινέτα Πλυτά

Το κείμενο αυτό γράφτηκε με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου (4 Φεβρουαρίου). Η πρώτη δημοσίευση το 2019 ήταν ανώνυμη γιατί δεν είχε ως στόχο να περιγράψει την εμπειρία ενός συγκεκριμένου ατόμου αλλά να ευαισθητοποιήσει. Σήμερα, 7 χρόνια μετά, με αφορμή τη συμμετοχή της αδελφής μου στο Greece Race for the Cure, το ξαναδημοσιεύω ενημερωμένο και επώνυμο πλέον. 

                 

  

Λένε ότι το κακό πολλές φoρές έρχεται από εκεί που δεν το περιμένεις (και για το καλό το ίδιο λένε αλλά δεν είναι αυτό το point τώρα). Έτσι ξαφνικά ήρθε και σ’ εμάς. Μια μέρα η μητέρα μου μου ανακοίνωσε ότι η γιαγιά μου είχε καρκίνο στον μαστό και μάλιστα σε προχωρημένο στάδιο. Η μητέρα της είχε πεθάνει απ’ την ίδια μορφή ενώ κι άλλα μέλη της οικογένειάς της έφυγαν απ’ την ίδια αρρώστια. Δε μπορώ να πω ότι εξεπλάγην με την είδηση, δεδομένου του οικογενειακού ιστορικού. Το σοκ όμως ήταν τεράστιο όταν έμαθα ότι τα συμπτώματα είχαν εμφανιστεί 2-3 χρόνια πριν και κανείς δεν ήξερε τίποτα. Εκείνη επέλεξε να το κρύψει, όχι τόσο από άγνοια, αφού είχε φροντίσει τη μητέρα της όταν ήταν άρρωστη, όσο επειδή δεν ένιωθε πόνο και επειδή δεν ήθελε να επωμιστεί η δική της οικογένεια ''το βάρος'' (κλασική Ελληνίδα μάνα/γιαγιά).       

 

                             

Κάτι τέτοιες στιγμές είναι που σκέφτεσαι ότι πρέπει να φανείς δυνατός και να στηρίξεις τους άλλους. Να αφήσεις πίσω σου τον όποιο θυμό ένιωσες για τον παραλογισμό της σκέψης που οδήγησε σ’ αυτή την κατάσταση και να προσφέρεις όσα μπορείς. Μένοντας σε διαφορετική πόλη, είχα την ευκαιρία να συνειδητοποιήσω την κατάσταση (όσο μπορεί να συνειδητοποιήσει κανείς κάτι τέτοιο) μέχρι να έρθει η ώρα να την δω για πρώτη φορά μετά την είδηση. Δεν μπόρεσα όμως να αποφύγω εκείνο το τρομακτικό μούδιασμα όταν σκέφτηκα ότι από δω και πέρα θα ζούμε με το φόβο πως κάθε στιγμή που τη βλέπουμε μπορεί να είναι και η τελευταία. Όσο δύσκολη όμως κι αν θεωρείται η ώρα της ανακοίνωσης, δεν συγκρίνεται με αυτή των εξετάσεων. Ξαφνικά, οι γιατροί, που τους επισκεπτόμουν για εξετάσεις ρουτίνας, γίνονται πιθανοί μαντατοφόροι και ο χρόνος της αναμονής στα νοσοκομεία περνάει βασανιστικά αργά.

Προσφέρθηκα να βοηθήσω όσο μπορούσα σε αυτή τη φάση των εξετάσεων προσπαθώντας κυρίως να ελαφρύνω τη μαμά και να κάνω τη γιαγιά να ξεχνιέται. Τον πρώτο καιρό, το κλίμα ήταν αρκετά βαρύ. Όντας σε μια αμυντική προσπάθεια, η ψυχολογία μου έδειχνε να μην επηρεάζεται απ’ τις εξελίξεις, παρά τις αρχικές μου ανησυχίες ότι θα μου είναι πολύ δύσκολο. Καθόμουν στις αίθουσες αναμονής και χάζευα τον χώρο και τον κόσμο λες και δεν με άγγιζε το θέμα, σαν να μην ήταν η δική μου γιαγιά άρρωστη. Πολλές φορές η στάση μου αυτή άγγιζε το γελοίο, αφού δε δίσταζα να περιμένω το γιατρό τρώγοντας (ακόμη και το τοστ που είχα φέρει για τη γιαγιά). Καθώς δεν συνηθίζω να είμαι αναίσθητη, ειδικά σε σοβαρές καταστάσεις, απέδωσα την όλη μου στάση σε μια προσπάθεια να μη με πάρει από κάτω και δεν το ανέλυσα περισσότερο.

Μία απ’ αυτές τις ατελείωτες αναμονές ήταν στο Ειδικό Αντικαρκινικό Νοσοκομείο ''Μεταξά'' στον Πειραιά. Καθόμουν έξω απ’ την αίθουσα εξέτασης και περίμενα μαζί με τη μαμά και τη γιαγιά. Κάποια στιγμή την προσοχή μου τράβηξε μια κυρία που μου φάνηκε γνώριμη. Ήταν απ’ το νησί μου και η μητέρα μου τη χαιρέτησε. Μαζί της ήταν μια άλλη κυρία που μου ήταν άγνωστη. Φαινόταν ότι περίμεναν κι εκείνες την ίδια εξέταση μ’ εμάς αλλά δεν έδωσα βάση στο ποια απ’ τις δύο αφορούσε. Στο διάδρομο κάθονταν κι άλλες κυρίες, μέσης και μεγάλης ηλικίας, προφανώς με το ίδιο πρόβλημα. Έπιασαν την κουβέντα και έτσι όπως μοιράζονταν τις προσωπικές τους εμπειρίες, για λίγο ξέχασα για ποιο λόγο βρισκόμουν εκεί, για ποιο λόγο βρίσκονταν όλες τους εκεί. Έμοιαζε σαν να συζητούν για ένα οποιοδήποτε ιατρικό θέμα κι όχι για ένα τόσο σοβαρό, πιθανόν έχοντας αποδεχτεί την κατάσταση αλλά κυρίως επειδή όλες είχαν εμπειρίες πάνω στο ίδιο θέμα. Άκουσα τις ιστορίες τους αλλά περισσότερο με σόκαρε εκείνη μιας σχετικά νέας γυναίκας η οποία είχε αρρωστήσει από ιατρική αμέλεια, καθώς ο γιατρός δεν έδωσε τη δέουσα προσοχή στις ενδείξεις που υπήρχαν. Θύμωσα για λογαριασμό της. 7 χρόνια μετά ακόμα θυμάμαι εκείνη τη σκηνή, σαν να ήταν χτες.

Πάντα είχα έναν φόβο για τους γιατρούς. Απέφευγα τις εξετάσεις όταν δεν ήταν απαραίτητες. Όμως, μετά από εκείνη τη μέρα στο νοσοκομείο, ζήτησα η ίδια να κάνω όλες τις πιθανές εξετάσεις. Το γεγονός ότι είχα ένα αρκετά πλούσιο οικογενειακό ιστορικό με είχε τρομάξει, ειδικά όταν αποδείχτηκε ότι δεν προσπέρασε μια γενιά (αυτή της γιαγιάς μου) όπως νομίζαμε. Αυτό που μάθαμε εκείνη τη μέρα ήταν για άλλη μια φορά το προχωρημένο στάδιο της κατάστασης, με το οποίο εξακολουθούσα να αποφεύγω οποιαδήποτε οπτική επαφή. Ήδη αντιμετώπιζα τη γιαγιά μου διαφορετικά, δεν ήθελα να έχω στο μυαλό μου την εικόνα μεταλλαγμένων κυττάρων όταν την σκεφτόμουν και σ’ αυτό επέμενε και η μητέρα μου.

Καθώς ετοιμαζόμασταν να φύγουμε, είδαμε τη μία απ’ τις δύο Συριανές κυρίες (εκείνη που δεν ήξερα) να βγαίνει κλαίγοντας. Η μαμά πήγε να ρωτήσει τι συνέβη: είχε διαγνωστεί κι εκείνη με καρκίνο. Μετά από μια σύντομη κουβέντα, εμείς φύγαμε. Την επόμενη μέρα μάθαμε ότι @υτ0κτ0νησε. Συνειδητοποίησα ότι ήμουν απ’ τους τελευταίους ανθρώπους που την είχαν δει και η υπενθύμιση του ότι ''τη μια είμαστε, την άλλη δεν είμαστε'' με κατατρόμαξε. Αμέσως το μυαλό μου πήγε σε εκείνους που έμειναν πίσω, την οικογένειά της που θα μάθαινε από το τηλέφωνο την είδηση, που δε θα την ξαναέβλεπε πια. Όλα ξαφνικά έγιναν πολύ πιο έντονα στο 21χρονο μυαλό μου.

Η αγωνία μας συνεχίστηκε με επισκέψεις σε γιατρούς και εξετάσεις. Το κλίμα όμως ήταν διαφορετικό. Σαν να το είχαμε αποδεχτεί και πορευόμασταν μ’ αυτό, παρόλο που η εσπευσμένη μετακόμιση της γιαγιάς στο σπίτι και τα συχνά ταξίδια στην Αθήνα, δεν μας άφηναν να ξεχάσουμε ότι κάτι έχει αλλάξει.

Παρόλο που κοντεύει ένας χρόνος από τότε, η γιαγιά μου ζει, χωρίς πόνο, παρά τη μεγάλη ηλικία της και το προχωρημένο της κατάστασης. Η ζωή στάθηκε γενναιόδωρη μαζί της ενώ την ίδια ώρα ο καρκίνος παίρνει ανθρώπους όλων των ηλικιών.

Παλιότερη φωτογραφία από την καθιερωμένη φωταγώγηση του Δημαρχιακού Μεγάρου της Σύρου 

σε ροζ χρώμα για την 25η Οκτωβρίου, Παγκόσμια Ημέρα κατά του καρκίνου του μαστού.

Update: Ένα χρόνο μετά τη συγγραφή του κειμένου, η γιαγιά μας έφυγε από τη ζωή. ''Πρόλαβε'' και έφυγε 1 μήνα πριν την πανδημία και την καραντίνα, με την ελάχιστη δυνατή ταλαιπωρία δεδομένης της υγείας της, στο σπίτι, με εμάς γύρω της. Αυτή η σκέψη ελαφραίνει τον πόνο, όσο μπορεί να ελαφρύνει ο πόνος ενός τέτοιου αποχωρισμού.

Επέλεξα συνειδητά το ρήμα ''πρόλαβε'' γιατί περί αυτού πρόκειται. Η σκέψη και μόνο να ζούμε τον φόβο του ιού και του αγνώστου γενικότερα σε συνδυασμό με την ήδη βεβαρημένη υγεία της γιαγιάς με κάνει να λέω και να ξαναλέω ότι ήταν απίστευτα τυχερή μες την ατυχία της. Κι εμείς μαζί της. Ήδη μέχρι εκείνη τη μέρα, υπήρξαν πολλές φορές που μπήκα στο δωμάτιό της να ελέγξω αν αναπνέει. Παρόλο που, όπως προανέφερα, ήμουν αρκετά ψύχραιμη, υπήρχαν φορές που όταν μέναμε οι δυο μας, την έλεγχα σαν να είχα δίπλα μου ένα μικρό παιδί. Ο μεγαλύτερός μου φόβος ήταν μην πάθει κάτι και δεν το καταλάβω εγκαίρως. 

Όλα αυτά δεν τα έγραψα για να σας μαυρίσω την καρδιά ούτε γιατί ήταν κάποια ιδιαίτερα αξιοσημείωτη εμπειρία (ίσα ίσα ήταν και αρκετά ανώδυνη συγκριτικά με το πώς θα μπορούσε να είναι). Τόσες και τόσες ιστορίες ακούμε καθημερινά. Δε θα μιλήσω για τη μοίρα και τα γραμμένα της. Θέλω να εστιάσω σε αυτό που έχει σημασία: την ΠΡΟΛΗΨΗ.  Ειδικά στην περίπτωση της κληρονομικότητας, η αμέλεια μοιάζει με @υτ0κτ0νί@. Αλλά ακόμα κι όταν δεν υπάρχει ιστορικό, τα ποσοστά θανάτων θα έπρεπε να είναι αρκετά για να πείσουν τον κόσμο να ψάξει και όποτε είναι δυνατό να προλάβει.

Ακούω συχνά για περιπτώσεις ανθρώπων, ζωντανές αποδείξεις του μεγαλείου της ανθρώπινης ελπίδας, και τους θαυμάζω. Ξέρω ότι εγώ στη θέση τους ίσως να μην είχα τόσο θάρρος. Γιατί θάρρος χρειάζεται σε τέτοιες καταστάσεις, συνδυασμένο με προνοητικότητα, ελπίδα και αγάπη για τη ζωή!

Κάθε χρόνο τέτοια εποχή γίνονται διάφορες δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης. Αναζητήστε της, ενημερωθείτε και ενημερώστε και τα παιδιά σας για τη σημασία της πρόληψης γενικότερα (καλό είναι ο τρόπος ενημέρωσης να προσαρμοστεί στην ηλικία του παιδιού καθώς ο φόβος του θανάτου είναι κάτι που, όπως όλοι ξέρουμε πολύ καλά, μπορεί να στιγματίσει ένα παιδί). Αφήνω εδώ ένα τέτοιο ενημερωτικό σποτάκι που μου είχε κάνει εντύπωση.

                                                      

Παρόλο που το σχόλιο του γιατρού μού προκάλεσε ανάμεικτα συναισθήματα, με έβαλε σε σκέψεις: άραγε ο καρκίνος του μαστού αφορά και τους άντρες; Και η απάντηση είναι ναι. Υπάρχει καρκίνος του μαστού και στους άντρες, απλώς είναι πολύ σπάνιος και εμφανίζεται συχνότερα σε ηλικίες μεταξύ 50 έως 75 ετών.

Τo sum up (που λένε και στο χωριό μου), εξεταστείτε ΌΛΟΙ.

Είδαμε τους Γκιντίκι & τη Μαριάνα Κατσιμίχα στη Σύρο | Νινέτα Πλυτά

Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου στον Πολυχώρο Plaza στη Σύρο, στο πλαίσιο του «Καραγκιόζης Γιούργια Day». 

Γκιντίκι, Μαριάνα Κατσιμίχα, Αλέξανδρος Γουργουλιός, Αλέξανδρος Μιχαηλίδης/
Πηγή: mariana.katsimicha

Μια ξεχωριστή μουσική συνάντηση που φέρνει στη σκηνή δύο δημιουργικές δυνάμεις με ξεχωριστό καλλιτεχνικό στίγμα, σε μια βραδιά γεμάτη ενέργεια, συναίσθημα και αγαπημένα τραγούδια & χορό!

Αυτό ήταν το κείμενο της εκδήλωσης. Δεν συνηθίζω να γράφω για μουσικές εκδηλώσεις γιατί δεν είναι ο τομέας μου. Γι' αυτό θα γράψω αυτό που ξέρω να γράφω, τις σκέψεις και τα συναισθήματά μου.

Η βραδιά ξεκίνησε με την Μαριάνα Κατσιμίχα και τους Αλέξανδρο Γουργουλιό (μπουζούκι, τραγούδι) και Αλέξανδρο Μιχαηλίδη (πιάνο). Εκτίμησα ιδιαίτερα ότι άνοιξαν την εκδήλωση με το <<Κάτω απ' τη μαρκίζα>> του Μάνου Ελευθερίου ενώ ο Γουργουλιός ερμήνευσε τη <<Δίκοπη Ζωή>>, επίσης του Συριανού στιχουργού. Ακούστηκαν γνωστά και άγνωστα (σε εμένα) τραγούδια όπως: Το καινούριο μου φεγγάρι, Μέθυσε απόψε το κορίτσι μου, Τι σου 'κανα και πίνεις, Η δίκοπη ζωή και άλλα που θα τα ακούσετε παρακάτω. 

Χτες στον Πολυχώρο του Plaza έγινε ένα μεγάλο πανηγύρι. Οι εικόνες και οι ήχοι θα σας το επιβεβαιώσουν. 

Το Βαλς των Χαμένων Ονείρων

Ζεϊμπέκικο

Αυτή η νύχτα μένει

Τα Ύστερα του Κόσμου (Η γη της ελιάς)

Όπως είναι φυσικό, όταν αλλάζει το είδος της μουσικής, αλλάζει και το κλίμα. Τη σκυτάλη ανέλαβαν οι Γκιντίκι*, τους οποίους ομολογώ δεν γνώριζα. Η μπάντα αποτελείται από τους Τάσο Κοφοδήμο (λαούτο, τραγούδι), Κωνσταντίνο Λάζο (κλαρίνο, γκάιντα, κιθάρα, τραγούδι), Θοδωρή Σιούτη (βιολί, τραγούδι), Κωστή (Κωνσταντή) Παπακωνσταντίνου (κρουστά), Αλέξανδρο Καρλή (κοντραμπάσο) και Αστέρη Παρτάλιο (ηχοληψία). Μάλιστα διάβασα ότι το όνομά τους προέρχεται από ένα μικρό βουνό στον νομό Λάρισας, δίπλα στο βουνό Κίσσαβος (το γνωστό από το κλέφτικο δημοτικό τραγούδι <<ο Όλυμπος κι ο Κίσαβος τα δυο βουνά μαλώνουν>> - συγγνώμη, παραμένω φιλόλογος).

Στην αρχή μού έπεσαν λίγο βαριά τα παραδοσιακά. Όταν όμως ο κόσμος ανέβηκε στην πίστα, δεν έμεινα ανεπηρέαστη. Μπορεί να μη σηκώθηκα να χορέψω αλλά σίγουρα ένιωθα τον ενθουσιασμό του κόσμου. Άλλωστε αν χόρευα, δε θα είχαμε τώρα αυτά τα υπερτέλεια, κακής ανάλυσης αλλά πανοραμικά βίντεο, να σας μεταδώσουν το κλίμα της βραδιάς.
 

Το χαρακτήρισα <<πανηγύρι>> γιατί οι άνθρωποι δημιουργούσαν κύκλους χορού όπου έβρισκαν χώρο. Ήταν πραγματικά πολύ όμορφο. Ήταν το πρώτο μου πανηγύρι, κι ας ήταν σε μικρή κλίμακα και κλειστό χώρο. 

Οι Γκίντικι ανέφεραν ότι ήταν η τελευταία συναυλία τους μετά την καλοκαιρινή τους περιοδεία. Νομίζω ότι τους δώσαμε το κλείσιμο που τους άξιζε. Κι εγώ με τη σειρά μου τους ευχαριστώ που, έστω και με φθινοπωρινό καιρό, με πήγαν στο πρώτο μου πανηγύρι. 

Αυτά από εμένα. Απολαύστε τα βίντεο!

*Σας αφήνω την ιστοσελίδα τους να τους αναζητήσετε gidiki.com

Βιβλιοκριτική | Elizabeth Strout- Όλιβ Κίττριτζ | Νινέτα Πλυτά

Ξενόγλωσσος Τίτλος: Olive Kitteridge 
Εκδόσεις: Άγρα
Μεταφράστρια: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου
Χρονολογία έκδοσης: 2020
Αριθμός σελίδων: 368

Ζώντας σε μια μικρή κοινωνία, αυτό το βιβλίο με άγγιξε. Τόσο απλό αλλά και τόσο σημαντικό ταυτόχρονα. Οι άνθρωποι φαίνονται καθημερινοί και συνηθισμένοι. Μέχρι που αποκαλύπτεται ότι δεν είναι έτσι ακριβώς. Όλοι έχουν τις δικές τους ιδιαιτερότητες και παραξενιές, τα δικά τους μυστικά. Τους βλέπουμε να μεγαλώνουν, να εξελίσσονται, να βαραίνουν συναισθηματικά  και να ανέχονται την αδιακρισία του κόσμου. "Ο κόσμος έχει παρατηρήσει μια αλλαγή στον Χένρυ" είπε η Σύνθια Μπίμπερ.  "Αλλά και σ' εσένα. και ίσως η συμβουλευτική κρίσεων να είχε βοηθήσει –είναι κι αυτό μια σκέψη. Ίσως μπορεί ακόμα και τώρα να βοηθήσει" (άνετα θα της πετούσα το βιβλίο στο κεφάλι της μαντάμ αλλά για καλή της τύχη είμαι κατά της βίας).

Ενδιαφέρουσα είναι και η επιλογή της πρωταγωνίστριας: μία συνταξιούχος καθηγήτρια που άλλοτε μπαίνει στις ζωές των προσώπων και άλλοτε τους παρακολουθεί από μακριά. Τους περισσότερους όμως τους γνωρίζει προσωπικά: είτε ως πρώην μαθητές/τριες της είτε ως γείτονες. Η ίδια δεν είναι και ο πιο συμπαθής άνθρωπος. Είναι δύσκολος χαρακτήρας, ιδιότροπος (όλοι όμως δεν είμαστε ως έναν βαθμό; ). Οι ιδιότητές της ως μητέρα και σύζυγος είναι αυτές που την απασχολούν περισσότερο, όχι όμως με τον αναμενόμενο τρόπο. Δεν υπερκαλύπτουν την υπόλοιπη προσωπικότητά της. Όσο περνάνε τα χρόνια τη βλέπουμε να αναλογίζεται όσα έζησε, και κυρίως τη σχέση με τον γιο της. Το πώς καταλήγει αυτή η σχέση είναι, κατά τη γνώμη μου, ένα επίσης ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας, ρεαλιστικό, χωρίς ωραιοποιήσεις για να μη μας χαλάσει τη μέρα. 

Κάτι που ίσως έχω ξαναπεί είναι ότι μου αρέσει που η στροφή της εποχής μας προς την ψυχολογία του ατόμου αποτυπώνεται και στη Λογοτεχνία (πώς όχι άλλωστε; ). Η πραγματικότητα δεν είναι πια τόσο γυαλιστερή και ήρεμη. Τα "κάτω απ' την επιφάνεια" που είναι κοινά μυστικά αλλά κρυμμένα στους 4 τοίχους αποκαλύπτονται. Αυτό νομίζω κρατάω εγώ απ' αυτό το βιβλίο.

Βιβλιοκριτική | Beth O' Leary - Οι συγκάτοικοι | Νινέτα Πλυτά

Ξενόγλωσσος Τίτλος: The Flatshare
Εκδόσεις: Πατάκης
Μεταφράστρια: Ειρήνη Αποστολάκη
Χρονολογία έκδοσης: 2020
Αριθμός σελίδων: 496

Αγαπητή κυρία Ο' Λίρυ, 

Το βιβλίο σας ήταν καταπληκτικό! Δεν πρόκειται για μία απλή ρομαντική-κοινωνική ιστορία. Για μένα ήταν ένα βιβλίο με επίκαιρα μηνύματα, που θα σύστηνα σε κάθε άνθρωπο, οποιασδήποτε ηλικίας. Μπορεί η συναισθηματική κακοποίηση στο βιβλίο να γινόταν από άντρες προς γυναίκες αλλά στην πραγματικότητα μπορεί να συμβεί σε όλους, ανεξαρτήτως φύλου. 

Για μένα, αυτό το βιβλίο δεν ήταν μόνο μία αστεία ιστορία συγκατοίκησης (παρεμπιπτόντως πολύ έξυπνη ιδέα η μοιρασιά του κρεβατιού. Ό,τι πρέπει για να ελαφρύνει το κλίμα). Ήταν μια ιστορία για τη συναισθηματική κακοποίηση, τόσο φανερή στους άλλους αλλά τόσο καλά κρυμμένη απ' το ίδιο το θύμα. Παρακολουθούμε την Τίφφυ να περνά από όλα τα στάδια της συνειδητοποίησης (φόβος, στεναχώρια, αμφιβολία, πόνος, θυμός, οργή) την ίδια ώρα που η κακοποίηση συνεχίζεται. Πόσες και πόσες τέτοιες συμπεριφορές δεν έχουμε ζήσει ή ακούσει; Ίσως και να τις έχουμε εκδηλώσει εμείς οι ίδιοι, δεν αποκλείεται. Δίπλα στην Τίφφυ όμως βρίσκεται ο Λίον, ο λιγομίλητος και εσωστρεφής Λίον, με τα δικά του οικογενειακά προβλήματα. Ο Λίον όμως έχει και έναν άσσο στο μανίκι του: έχει γίνει μάρτυρας μιας τέτοιας συναισθηματικής κακοποίησης, έχει δει τι κάνει στους ανθρώπους και πόσο τους στιγματίζει, και γι' αυτό είναι σε θέση να σταθεί σαν ακλόνητος βράχος δίπλα στην διαλυμένη Τίφφυ.  

Ο λόγος που σχολιάζω τόσο βαθιά την πλοκή, με τον κίνδυνο να προβώ σε spoilers, είναι ότι αυτό το βιβλίο μάς ανοίγει τα μάτια σχετικά με 3 τύπους ανθρώπων: του θύτη- κακοποιητή, του θύματος και αυτών που στάθηκαν δίπλα στο θύμα (πέρα απ' τον Λίον,  η Τίφφυ είχε κοντά της και την παρέα της). Βλέπουμε δηλαδή τις κακοποιητικές συμπεριφορές που μπορεί να στιγματίσουν κάποιον, τις συνέπειες αυτών αλλά και τους τρόπους με τους οποίους μπορούμε να βοηθήσουμε το θύμα, πρώτα να συνειδητοποιήσει κι έπειτα, με τον καιρό, να ανακάμψει. 

Συγκλονιστικό βιβλίο, κυρία Ο' Λίρυ! Τόσο ρεαλιστικά δοσμένο —το πόσο έβρισα τον Τζάστιν δε λέγεται. Γέλασα όμως και αρκετά. Αλλά κυρίως προβληματίστηκα. 

                                                                                                Νινέτα, xx

Υ.Γ.1 Η μορφή επιστολής εμπνευσμένη απ' τα post-it της ιστορία.

Υ.Γ.2 ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ.

Βιβλιοκριτική | Βίβιαν Στεργίου - Δέρμα | Νινέτα Πλυτά

Εκδόσεις: Πόλις
Χρονολογία έκδοσης: 2022
Αριθμός σελίδων: 360

Δεν συνηθίζω να διαβάζω διηγήματα. Είμαι περισσότερο της πλοκής και του <<και μετά; και μετά;>>. Παρόλα αυτά απόλαυσα πολύ αυτή τη συλλογή!

Επέλεξα να διαβάσω το συγκεκριμένο βιβλίο μετά από διάφορα αποσπάσματα και συνεντεύξεις της συγγραφέως που μου άρεσαν. Με κέρδισε ήδη απ' το πρώτο κείμενο αλλά είχα την αγωνία αν θα συνεχίσει να με ενθουσιάζει <<και μετά>>. Τελικά συνέχισε. Και θα σας πω γιατί. 

Αρχικά, λατρεύω αυτό το στιλ γραφής που θίγει επίκαιρα κοινωνικά ζητήματα με ειρωνεία και σαρκασμό. Το ύφος αυτό επιτυγχάνεται άλλοτε με τριτοπρόσωπη άλλοτε με πρωτοπρόσωπη αφήγηση (καμιά φορά ακόμη και με δεύτερο πρόσωπο) και με τον personal favorite μου ελεύθερο πλάγιο λόγο. Όλα αυτά δεν τα αναφέρω επειδή είμαι φιλόλογος και θέλω να κάνω επίδειξη γνώσεων αλλά επειδή θεωρώ ότι στη μικρή φόρμα παίζουν μεγάλο ρόλο στην αναγνωστική απόλαυση. Τουλάχιστον αυτό συνέβη μ' εμένα. 

Επίσης, θα έλεγα ότι το ύφος δοκιμιο-φέρνει (και το αγάπησα γι' αυτό). Αν ήμουν Γ' Λυκειου θα το κατέτασσα στο λογοτεχνικό-στοχαστικό δοκίμιο. Οι ιστορίες έχουν πλοκή, που όμως διακόπτεται από τους εκτενείς συνειρμούς - παρεκβάσεις του αφηγητή ή της αφηγήτριας, οι οποίοι μου θυμίζουν περισσότερο άρθρα με καταγγελτικό τόνο παρά αποσπάσματα από διηγήματα (για τη συγκεκριμένη παρατήρηση άφησα την φιλολογική μου ιδιότητα και τα συγγράμματα με τα χαρακτηριστικά του διηγήματος στην άκρη και μίλησα ως αναγνώστρια). Και αυτός ο μακροπερίοδος λόγος που ξεπερνά του Θουκυδίδη και μπορεί να βρεις τελεία μετά από μία σελίδα αλλά αποδίδει ακριβώς αυτό τον ασθματικά γρήγορο ρυθμό που γίνονται όλα ή το άγχος που νιώθουν οι άνθρωποι, των οποίων τα πτυχία βρίσκονται σ' ένα σκονισμένο συρτάρι ενώ οι παραγγελίες έρχονται ασταμάτητα και τα έξοδα τούς κατατρέχουν; Κι αυτόν τον αγάπησα —θα ήταν ωραίο παράδειγμα στο μάθημα της Έκθεσης για το πώς ο τρόπος που γράφουμε συμβάλλει στη δημιουργία ατμόσφαιρας. Κι έπειτα επιστρέφουμε και πάλι στην ιστορία, εν είδει αποφόρτισης από την ένταση των συνειρμών. Μέχρι την επόμενη αφορμή. 

                                               

Ενδιαφέρον είναι και ο τρόπος που επιλέγει η συγγραφέας να δομήσει τη συλλογή: τα διηγήματα σχετίζονται ανά δύο και οι ιστορίες κάθε ζεύγους αλληλοσυμπληρώνονται είτε άμεσα είτε έμμεσα. Το αγαπημένο μου ήταν το ζευγάρι με το νούμερο Εφτά.

Ως προς τα θέματα, τα διηγήματα με άγγιξαν πολύ γιατί θίγουν ζητήματα που με έχουν απασχολήσει αρκετά το τελευταίο διάστημα. Πέρα από τα κοινωνικά, όπως η θέση της γυναίκας, η πατριαρχία, η σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο της εργασίας και του Πανεπιστημίου, η θέση των social media στη ζωή μας, το body shaming κ.ά., θίγονται ταυτόχρονα και θέματα ακαδημαϊκά, όπως η αντίληψη των -πρακτικών- Ελλήνων για τους —θεωρητικούς <<που λένε ότι είναι θεωρητικοί σαν ν' απολογούνται>>— ερευνητές, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι φοιτητές, οι οποίοι καλούνται να εργάζονται ταυτόχρονα για να βιοποριστούν αλλά και εκείνοι που έχουν το προνόμιο να διαβάζουν χωρίς να εργάζονται. Τα πιο αγαπημένα μου, προφανώς, είναι αυτά που αφορούν τους νέους. Πέρα απ' τα ακαδημαϊκά, υπάρχουν ολόκληρα διηγήματα που αναφέρονται στις εργασιακές συνθήκες στην Ελλάδα, το brain drain, τη νεανική ανεργία, τους digital nomads ή expats, όπως τους αναφέρει η συγγραφέας. 

Ομολογώ ότι αναρωτιόμουν μήπως τα θέματα που θίγονται αφορούν τους λίγο μεγαλύτερους από εμένα, τη γενιά των 30+, που γεννήθηκαν σε μια εποχή που όλα φαίνονταν εφικτά και κατέληξαν να προσπαθούν να σταδιοδρομήσουν σε αυτή που ζούμε σήμερα. Τελικά διαψεύστηκα. Τα κείμενα αυτά με αφορούν —και, δυστυχώς, μάλλον θα αφορούν τους νέους για αρκετά χρόνια ακόμα. 

Συμπέρασμα: Ως μία 26χρονη που «ζει το μπέρδεμα από γεγονότα που σε χτυπάνε κατακέφαλα χωρίς να βγάζουν απολύτως κανένα νόημα, πέρα απ' το ότι απλώς σε οδηγούν στο μέλλον σου εντελώς ξαφνικά» έχω να πω το εξής: η Στεργίου καταφέρνει τον στόχο της, να εκπροσωπήσει τη νέα γενιά στη λογοτεχνία, και αυτός είναι ο λόγος που συνιστώ να διαβάσετε αυτό το βιβλίο, είτε είστε νέοι που παλεύετε να ορθοποδήσετε, είτε όχι.

Υ.Γ. Εξοπλιστείτε με μολύβι, θα σας χρειαστεί. 

Βιβλιοκριτική | Μεταξία Κράλλη- Σύρα Σάκρα | Νινέτα Πλυτά

Εκδόσεις: Ψυχογιός 
Χρονολογία έκδοσης: 2022
Αριθμός σελίδων: 734

«Άραγε υπάρχει ερωτική ευτυχία σ' αυτόν τον κόσμο;» Το ερώτημα αυτό θα μπορούσε κάλλιστα να συνοψίσει τις ιστορίες που περιλαμβάνονται μέσα σ' αυτό το βιβλίο. 3 βασικές ιστορίες γύρω απ' τις οποίες εκτυλλίσονται κι άλλες, λιγότερο βασικές. Μέσα από αυτές τις ιστορίες η Μεταξία Κράλλη μάς ταξιδεύει στη Σύρο του 19ου αιώνα aka την αγαπημένη μου εποχή από την ιστορία του νησιού μου. Αγαπώ αυτή την εποχή καθώς τότε ήταν που η Σύρος άνθισε οικονομικά και πολιτισμικά. Το βιβλίο όμως δεν δίνει τόσο έμφαση σε αυτούς τους τομείς όσο στον θρησκευτικό, ο οποίος έχει εμπνεύσει αρκετούς συγγραφείς τα τελευταία χρόνια λόγω της συνύπαρξης καθολικών και ορθοδόξων.

Στην εποχή που διαδραματίζεται η ιστορία, καθολικοί και ορθόδοξοι δεν είχαν τόσο καλές σχέσεις. Ήταν χωροταξικά διαχωρισμένοι (Άνω Σύρος και Ερμούπολη αντίστοιχα) και απέφευγαν τους γάμους μεταξύ τους. Φέρνοντάς το στο σήμερα, με χαρά σας πληροφορώ ότι, ευτυχώς, δεν υπάρχουν πια οι διακρίσεις με βάση το δόγμα. Ακόμα μπορεί κανείς να καταλάβει το δόγμα με βάση τα επίθετα, αν και οι καθολικοί είναι φανερά λιγότεροι απ' ό,τι ήταν οι πρώτοι κάτοικοι της Σύρου. Επίσης γίνονται και μεικτοί γάμοι (εγώ π.χ. είμαι απόγονος ενός τέτοιου γάμου, όπως και πολλοί άλλοι).

Το βιβλίο μού άρεσε πολύ. Παρόλο που ήταν αρκετά εκτενές, δεν μπορούσα να το αφήσω απ' τα χέρια μου. Η γιαγιά μου, που το διάβασε πρώτη, είπε ότι την μπέρδεψαν και την κούρασαν τα πολλά ονόματα. Δεν την αδικώ σ' αυτό. Κι εγώ, αν δεν το διάβαζα όλο σε μερικές μέρες, ίσως να μπερδευόμουν. Τα δευτερεύοντα ονόματα, όμως, έκαναν φανερή, κατά τη γνώμη μου, την ενδελεχή έρευνα της συγγραφέα για την ιστορία του νησιού. Τα περισσότερα απ' αυτά τα γνώριζα, πολλά απ' αυτά αποτελούν ονόματα οδών πλέον (κι ας μην τα πηγαίνουμε καλά με τις οδούς εδώ στη Σύρο).

Είναι ωραία εμπειρία να πλάθεις στο μυαλό σου τις εικόνες που περιγράφει ένας συγγραφέας -με μία μεγάλη δόση αυθαιρεσίας, εννοείται, η νέα γενιά δεν τα πάει καλά με τις περιγραφές. Είναι όμως ακόμη πιο ωραία εμπειρία οι εικόνες αυτές να παίρνουν μορφή στο μέρος που γεννήθηκες και μεγάλωσες. Οι ήρωες έκαναν βόλτα στην πλατεία κοντά στο σπίτι μου, τηρώντας τις κοινωνικές συμβάσεις που έχω ακούσει απ' τη γιαγιά μου, παρακολουθούσαν θεατρικές παραστάσεις εκεί που παρακολουθώ κι εγώ σήμερα, εκκλησιάζονταν στον ναό του οποίου την καμπάνα ακούω κάθε μέρα να σημαίνει την ώρα. Αν δεν είναι αυτό μία δυνατή εμπειρία, τότε τι ειναι; 

Όσοι έχετε επισκεφτεί ήδη τη Σύρο, σας συνιστώ να διαβάσετε αυτό το βιβλίο. Όσοι δεν το έχετε κάνει ακόμη, πάρτε το πλοίο, πάρτε και το βιβλίο κι ελάτε. Σας περιμένουμε! (not sponsored)

Βιβλιοκριτική| Annie Ernaux - Ο τόπος | Νινέτα Πλυτά

 

Ξενόγλωσσος Τίτλος: La place
Εκδόσεις: Mεταίχμιο
Μεταφράστρια: Ρίτα Κολαΐτη 
Χρονολογία έκδοσης: 2022
Αριθμός σελίδων: 107

Ο Τόπος είναι το πρώτο βιβλίο της Ernaux που διαβάζω. Δεν το επέλεξα τόσο λόγω του Νόμπελ που πήρε αλλά επειδή χαζεύοντας σ' ένα βιβλιοπωλείο, μου κίνησε την περιέργεια το θέμα. Η σχέση πατέρα-κόρης και η απόκλιση στις αντιλήψεις που προκύπτει απ' την είσοδο της στο πανεπιστήμιο και ταυτοχρόνως σε μια άλλη ζωή. 

Το θέμα μού φάνηκε πολύ ενδιαφέρον και στην αρχή θεώρησα ότι είναι κάτι πολύ κοινό, με την έννοια ότι μπορεί να συμβεί στον καθένα μας. Διαβάζοντας όμως την ιστορία κατέληξα ότι δεν είναι τόσο κοινό όσο νόμιζα. Σίγουρα η απόσταση μεταξύ πατέρα και κόρης είναι κάτι που όντως μπορεί να συμβεί στον καθένα. Αλλά οι λόγοι που συνέβη αυτό στην συγκεκριμένη ιστορία δεν είναι τόσο κοινοί. Η είσοδος της κόρης στο πανεπιστήμιο είναι (πλέον) κάτι σχετικά σύνηθες. Η είσοδος της κόρης στο πανεπιστήμιο σε μία εποχή που ακόμη η αγροτική οικονομία ήταν στο φόρτε της, που η αστική τάξη δεν είχε αναπτυχθεί τόσο, δεν ήταν κάτι τόσο σύνηθες. Ή ακόμη κι αν ήταν, μπορούσε να δημιουργήσει μεγάλες αποκλίσεις λόγω του διαφορετικού τρόπου ζωής. Ας μην ξεχνάμε ότι το βιβλίο γράφτηκε το 1983 υπό διαφορετικές κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά η συγγραφέας, ο πατέρας της οποίας προερχόταν από αγροτική οικογένεια, <<Κάθε φορά που μου μιλούσαν γι' αυτόν (εννοεί τον παππού της), άρχιζαν λέγοντας "δεν ήξερε μήτε να διαβάζει μήτε να γράφει", θαρρείς και τούτη η αρχική δήλωση ήταν αναγκαία για να εξηγήσει τη ζωή και τον χαρακτήρα του>> .

Από το πού δίνει έμφαση η ηρωίδα στην διήγηση της ιστορίας του πατέρα της φαίνεται ότι κατά τη γνώμη της η αιτία της απόστασης μεταξύ πατέρα και κόρης οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην κοινωνική τάξη, στην ταπεινή καταγωγή του, η επίγνωση της οποίας πολλές φορές τον κρατούσε πίσω στις συζητήσεις, στην επαγγελματική ανάπτυξη κλπ.. Για εκείνον όλα είχαν να κάνουν με την οικονομική ευχέρεια, στο μυαλό του δεν ήταν όλα για όλους. 

Με τη σειρά της και η κόρη επιβεβαιώνει ότι δεν έμεινε ανεπηρέαστη απ' τις διαφορές μεταξύ κοινωνικών τάξεων που είχαν αρχίσει να γίνονται ορατές: <<Ενέδωσα στην επιθυμία του κόσμου που ζω, ενός κόσμου που σε υποχρεώνει να λησμονήσεις τις αναμνήσεις μιας ταπεινής ζωής θαρρείς και ήταν κάτι που πρόδιδε κακό γούστο>>.

Γιατί τα αναφέρω όλα αυτά; Γιατί ίσως όλα αυτά στάθηκαν εμπόδιο στο να ταυτιστώ με την ηρωίδα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μου άρεσε το βιβλίο. Ίσα ίσα, ήταν κι ένα άγνωστο σε μένα βίωμα που με βοηθάει να κατανοήσω προηγούμενες γενιές. Ή τώρα που το καλοσκέφτομαι, δεν είναι και τόσο μακρινό αλλά μπορεί να περιγράψει τη σχέση γιαγιάδων/παππούδων με τα εγγόνια τους και την απόκλιση ως προς τον τρόπο ζωής και τις αντιλήψεις. Κι αν το σκεφτώ λίγο παραπάνω, ίσως να καλύπτει και ανθρώπους που ζουν στην επαρχία, όπου η ζωή δεν είναι τόσο έντονη όσο στις μεγάλες πόλεις, κι έτσι μπορεί να υπάρξει απόκλιση ως προς τις αντιλήψεις. Ειδικά όταν ένα νέος φεύγει από την επαρχία για να πάει να σπουδάσει. Σε αυτή την περίπτωση, παρόλο που δεν ζούμε στο 1980, θα συναντήσουμε διαφωνίες τόσο κατά τη διάρκεια των σπουδών και πολύ περισσότερο αργότερα, που οι ορίζοντες έχουν διευρυνθεί και ο άνθρωπος έχει μάθει κι άλλα πράγματα, είτε πάνω στο αντικείμενο σπουδών είτε όχι.

Τέλος, αναφορικά με τον τρόπο γραφής, νομίζω ότι η συγγραφέας πέτυχε να αποδώσει αυτή την απόσταση που ένιωθε. Όπως επισημαίνει η ίδια, περιγράφοντας γεγονότα, συγκεντρώνοντας λόγια, χειρονομίες και γενικά τα αντικειμενικά σημάδια της ύπαρξης του πατέρα της, χωρίς λυρικές αναπολήσεις, θριαμβευτική επίδειξη ειρωνείας αλλά με έναν ακύμαντο τρόπο γραφής, όπως απευθυνόταν στους γονείς της όταν τους έγραφε γράμματα. Σαν εξωτερικός παρατηρητής, σαν η ζωή να μην ήταν δική της. Αυτό ίσως να προβληματίσει τον αναγνώστη. Ομολογώ ότι κι εγώ περίμενα εσωτερικούς μονολόγους, πρωτοπρόσωπη αφήγηση, έντονα συναισθήματα απογοήτευσης, ίσως και κατηγορίες προς τον πατέρα. Συνειδητοποίησα όμως ότι αυτές οι αναγνωστικές προσδοκίες έχουν να κάνουν και με την εποχή μας, η οποία έχει στραφεί περισσότερο στην ψυχολογία του ατόμου και στην έκφραση των ανείπωτων. Ακόμη δηλαδή και οι συγγραφικές επιλογές σχετίζονται με την χρονική περίοδο συγγραφής, χωρίς φυσικά αυτό να μειώνει την αναγνωστική εμπειρία. Απλώς μας φέρνει σε επαφή με κάτι διαφορετικό, το οποίο όμως μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε κάποιες πτυχές του δικού μας εαυτού. Ακόμη και το ότι εγώ προσωπικά περίμενα πιο προσωπική γραφή δείχνει κάτι για μένα ως άνθρωπο. Γιατί αυτό είναι η λογοτεχνία: ένα παράθυρο στον εξωτερικό αλλά και στον εσωτερικό μας κόσμο, μια ευκαιρία να γνωρίσουμε τον εαυτό μας μέσα από τις εμπειρίες των άλλων.

Βιβλιοκριτική | Ζοζέ Σαραμάγκου - Περί τυφλότητος | Νινέτα Πλυτά

 

Ξενόγλωσσος Τίτλος: Ensaio sobre a cegueira
Εκδόσεις: Καστανιώτης
Μεταφράστρια: Αθηνά Ψυλλιά
Χρονολογία έκδοσης: 2010
Αριθμός σελίδων: 384

Μια επιδημία λευκής τυφλότητας χτυπάει σταδιακά όλους τους ανθρώπους μιας πόλης. Οι αρχές, στην προσπάθεια τους να περιορίσουν τη διασπορά, κλείνουν τους πρώτους τυφλούς σε ένα εγκαταλελειμμένο φρενοκομείο χωρίς επαφή με τον έξω κόσμο, χωρίς βοήθεια και πολλές φορές χωρίς τρόφιμα. Ο αναγνώστης παρακολουθεί τη ζωή των τυφλών τροφίμων του φρενοκομείου που μοιάζει με μια μικρογραφία κοινωνίας υπό κατάρρευση, την οποία ο Ζοζέ Σαραμάγκου έχει υπολογίσει <<με γραφειοκρατική ακρίβεια>>.

Όταν δεν μπορείς να καλύψεις τις βασικές ανάγκες της τροφής, της καθαριότητας, του ύπνου. Όταν οι αισθήσεις αχρηστεύονται γιατί δε θες να ακούς, να μυρίζεις, να γεύεσαι αυτό που υπάρχει γύρω (να το βλέπεις δεν υπάρχει έτσι κι αλλιώς σαν επιλογή). Όταν κάθε έννοια οργάνωσης και πολιτισμού έχει χαθεί, τότε ποια είναι η διαφορά του ανθρώπου απ' τα ζώα;

Το βιβλίο αυτό μου φάνηκε (δυστυχώς) πιο επίκαιρο από ποτέ: από τη μία η καραντίνα και ο φόβος μετάδοσης αυτής της άγνωστης αρρώστιας που θυμίζει τα τελευταία δύο χρόνια αλλά και οι εικόνες των τελευταίων ημερών από τη Σαγκάη, από την άλλη η εξαθλίωση της ανθρώπινης ύπαρξης που θυμίζει ειδήσεις από την Ουκρανία, με έκαναν να αναρωτηθώ (ίσως με κάποια υπερβολή, ίσως και όχι): τελικά πόσο μακριά βρισκόμαστε από αυτόν τον "επιστημονικής φαντασίας" κόσμο που περιγράφει ο Σαραμάγκου;

 «[...] κατεβήκαμε όλα τα σκαλοπάτια της αναξιοπρέπειας, όλα, μέχρι που φτάσαμε στην εξαχρείωση [...]. Διαβάζοντας το παραπάνω απόσπασμα σκέφτηκα ότι οι άνθρωποι αυτοί έφτασαν στο κατώτατο σκαλί της αξιοπρέπειας γιατί κάπως έπρεπε να ζήσουν. Για εμάς σήμερα ποια είναι η δικαιολογία που ενώ βλέπουμε επιλέγουμε να μη δούμε; Η σκέψη αυτή με τρόμαξε. Θυμήθηκα τον Πρωταγόρα και την σύσταση των πρώτων κοινωνιών: «[...] αναζητούσαν λοιπόν να συγκεντρώνονται και να διασώζονται χτίζοντας πόλεις·κάθε φορά λοιπόν που συγκεντρώνονταν, αδικούσαν ο ένας τον άλλο, επειδή πράγματι δεν κατείχαν την πολιτική τέχνη, με αποτέλεσμα πάλι να διασκορπίζονται και να αφανίζονται ».

Εδώ αντί της πολιτικής τέχνης δεν κατείχαν την όρασή τους, χωρίς την οποία δεν ήταν πια οι ίδιοι. Κι έτσι η κοινωνία που με τόσο κόπο είχαν συστήσει καταστράφηκε «σαν κάστρο από τραπουλόχαρτα ».

Και μέσα σε όλον αυτό τον χαμό, έρχεται το μεγάλο ερώτημα: Σε έναν κόσμο τυφλών, τι θα έκανες αν έβλεπες;

Δε θα κρύψω ότι σε κάποια σημεία βρήκα το βιβλίο πολύ σκληρό, μπήκα στον πειρασμό να το παρατήσω αλλά ήθελα τόσο να μάθω τη συνέχεια που τελικά έφτασα ως το τέλος. Με έκανε όμως να αναλογιστώ για πρώτη φορά το ενδεχόμενο να υπάρχει trigger warning στα βιβλία. Όσο για την ταινία, δε νομίζω ότι θα τη δω. Αρκετές εικόνες έχω ήδη.

Βιβλιοκριτική | Tzvetan Todorov - Η λογοτεχνία σε κίνδυνο | Νινέτα Πλυτά

Ξενόγλωσσος Τίτλος: La litterature en péril
Εκδόσεις: Πόλις
Μεταφράστρια: Χρύσα Βαγενά
Χρονολογία έκδοσης: 2013
Αριθμός σελίδων: 120

Το συγκεκριμένο βιβλίο το διάβασα σε μία μέρα τόσο λόγω έκτασης (120 σελίδες) όσο και λόγω ενδιαφέροντος. O Τodorov μιλώντας απλά και κατανοητά, χωρίς ακαδημαϊκές εξάρσεις και ορολογίες, εξηγεί πώς φτάσαμε στη σημερινή κατάσταση της σχολικής λογοτεχνίας (και ό,τι αυτή συνεπάγεται) προκειμένου να προτείνει μία λύση προς βελτίωσή της. Υποστηρίζει ότι η λύση βρίσκεται στην αλλαγή της αντίληψης για τη λογοτεχνία, <<η γνώση της οποίας δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά μια από τις βασιλικές οδούς που οδηγούν στην ολοκλήρωση του καθενός>>, καθώς η έμφαση που δίνει το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα στην δομική κυρίως επεξεργασία του λογοτεχνικού κειμένου δεν αφήνει τους μαθητές να συνειδητοποιήσουν ότι η λογοτεχνία είναι ένας λόγος για τον κόσμο μέσα απ' τον οποίο θα γνωρίσουν τον εαυτό τους αλλά και τους γύρω τους.

Έτσι, κάνει μία διάκριση μεταξύ του τι πρέπει να γνωρίζουν οι μαθητές και τι οι καθηγητές τους: <<Στην ανώτατη εκπαίδευση είναι νόμιμο να διδάσκονται (επίσης) οι προσεγγίσεις, οι αντιλήψεις που εφαρμόστηκαν στα έργα, οι τεχνικές. Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση, που δεν απευθύνεται στου ειδικούς της λογοτεχνίας αλλά σε όλους, δεν μπορεί να έχει το ίδιο αντικειμενο: είναι η ίδια η λογοτεχνία που προορίζεται για όλους, όχι οι λογοτεχνικές σπουδές>>.

Η συνολική πρόταση του Todorov για μία διαφορετική προσέγγιση της λογοτεχνίας γίνεται σε πνεύμα πλήρους επίγνωσης της δύσκολης θέσης στην οποία βρίσκονται οι εκπαιδευτικοί της δευτεροβάθμιας, οι οποίοι έχουν το βαρύ καθήκον να εσωτερικεύσουν όσα έμαθαν στο πανεπιστήμιο αλλά να τα επαναφέρουν στην κατάσταση ενός αοράτου εργαλείου την ώρα της διδασκαλίας.

Ένα από τα πιο αγαπημένα μου σημεία ήταν εκείνο στο οποίο αναφέρεται στη διάκριση μεταξύ λογοτεχνίας της μάζας και  λογοτεχνίας της ελίτ, ένα θέμα που απασχολεί πολλούς βιβλιόφιλους σήμερα, μεταξύ αυτών κι εμένα (βλ. στο τέλος της σελίδας). Η διάκριση αυτή ξεκίνησε στις αρχές του 20ου αιώνα όταν και <<δημιουργείται μια άβυσσος μεταξύ της [...] λαϊκής παραγωγής που βρίσκεται σε άμεση επαφή με την καθημερινή ζωή των αναγνωστών της, και της λογοτεχνίας της ελιτ, που διαβάζεται από επαγγελματίες -κριτικούς, καθηγητές, συγγραφείς- που δεν ενδιαφέρονται παρά μόνο για τα τεχνικά επιτεύγματα των δημιουργών τους. Από τη μια πλευρά η εμπορική επιτυχία, από την άλλη η καθαρά καλλιτεχνική ποιότητα.>> Ως προς αυτό το ζήτημα, ο Todorov καταλήγει ότι <<"η λογοτεχνία δολοφονείται" [...] όχι όταν στο σχολείο διδάσκονται "μη λογοτεχνικά κείμενα", αλλά όταν περιγράφουμε τα έργα ως απλές απεικονίσεις μιας φορμαλιστικής ιδέας για τη λογοτεχνία>>.

Συμπερασματικά, ο Todorov υποστηρίζει ότι ο τρόπος για να διασωθεί <<η λογοτεχνία που βρίσκεται σε κίνδυνο>> είναι να την αγαπήσουν οι μαθητές. Κι αυτό δε θα γίνει μέσα από μία εξαντλητική ανάλυση των εσωτερικών στοιχείων των κειμένων αλλά μέσα από την γνωριμία με τους κόσμους των κειμένων, τις ιδέες τους, τους ήρωες τους, τα οποία θα εμπλουτίσουν τις εμπειρίες των μαθητών, συμβάλλοντας στην καλύτερη κατανόηση των ανθρώπων αλλά και του ίδιου τους του εαυτού. Όλα αυτά, βέβαια, με την υποστήριξη των διάφορων θεωριών και μεθόδων επεξεργασίας των κειμένων, τα οποία όμως θα λειτουργούν ως υποστηρικτικά εργαλεία κι όχι ως αυτοσκοπός.

Προσωπικά, η παραπάνω άποψη του Todorov σε συνδυασμό με την έμφαση στην ερμηνεία έναντι της εξήγησης, την αναγνώριση της ύπαρξης πολλών οπτικών και αναγνώσεων, την αμφισβήτηση της μίας και μοναδικής αλήθειας (με τα οποία ήρθα σε επαφή σε μεταπτυχιακό επίπεδο) άλλαξαν τον τρόπο που βλέπω τον κόσμο, τους ανθρώπους και εννοείται τη λογοτεχνία. Ξαφνικά τα βιβλία δεν είναι ενδιαφέροντα μόνο επειδή έχουν μία καλή πλοκή αλλά επειδή θίγουν ζητήματα επίκαιρα ή και διαχρονικά, τα οποία προσεγγίζουν με ιδέες ή λογοτεχνικά τεχνάσματα που τους δίνουν έναν άλλο αέρα.

Ένα απ' τα πολύ θετικά στοιχεία του βιβλίου είναι <<η απλότητα και η διαύγεια της γραφής του>>, όπως αναφέρει και ο Νάσος Βαγενάς στο εισαγωγικό σημείωμα. Άλλωστε ο ίδιος ο Todorov,  σε συνέντευξή του αναφέρει ότι <<η μέγιστη καθαρότητα στην έκφραση είναι θέμα ηθικής, σεβασμού προς τον αναγνώστη. Η καλλιέργεια της σκοτεινότητας πολύ λίγο με ενδιαφέρει>>.

Τέλος, ενδιαφέρον έχει και η προσωπική του ιστορία, και κυρίως η μετακίνησή του από τη σοβιετική Βουλγαρία στη Γαλλία, τον καθοριστικό ρόλο της οποίας στη διαμόρφωση της άποψής του για τη διδασκαλία της λογοτεχνίας αναγνωρίζει και ο ίδιος στον πρόλογό του παρόντος βιβλίου.

Με λίγα λόγια: το συγκεκριμένο βιβλίο το προτείνω σε κάθε λάτρη της λογοτεχνίας αλλά και εκπαιδευτικό που θέλει να συμβάλει στη γνωριμία των μαθητών του με τον κόσμο των βιβλίων αλλά και στο <<να ανταποκριθούν καλύτερα στην κλίση τους να είναι ανθρώπινοι>>.

Υ.Γ. Το βιβλίο αυτό είναι εξαντλημένο και δεν επανεκδίδεται. Αν κάποιος ενδιαφέρεται να μαζέψουμε υπογραφές για να επανεκδοθεί, εγώ είμαι μέσα 😂.

Διαβάστε ακόμη: 

Τα παράπονα μιας νεαρής αναγνώστριας (Μέρος Α) | Νινέτα Πλυτά

Τα παράπονα μιας νεαρής αναγνώστριας (Μέρος Β) | Νινέτα Πλυτά

Βιβλιοκριτική | Alejandro Zambra - Η ιδιωτική ζωή των δέντρων | Νινέτα Πλυτά

Οπισθόφυλλο
Κάθε Κυριακή, ο Χουλιάν αφιερώνει χρόνο στη συγγραφή ενός μυθιστορήματος. Και κάθε βράδυ, αυτοσχεδιάζει και αφηγείται στη θετή του κόρη, Ντανιέλα, λίγο πριν αυτή κοιμηθεί, πρωτότυπες ιστορίες με δέντρα.
Όμως, το αποψινό βράδυ δεν είναι σαν τ' άλλα: η Βερόνικα, γυναίκα του Χουλιάν και μητέρα της Ντανιέλας, καθυστερεί ανεξήγητα να γυρίσει σπίτι.
Κι όσο η νύχτα προχωρά και η Βερόνικα δεν επιστρέφει, ο Χουλιάν αναπολεί τη ζωή τους και φαντάζεται τι σκέψεις μπορεί να κάνει για το μυθιστόρημά του η Ντανιέλα καθώς θα μεγαλώνει... χωρίς μητέρα.

Ξενόγλωσσος Τίτλος: La vida privada de los arboles

Εκδόσεις: Ίκαρος
Μεταφραστής: Αχιλλέας Κυριακίδης
Χρονολογία έκδοσης: 2017
Αριθμός σελίδων: 100

Το συγκεκριμένο βιβλίο ήταν πρόταση μίας φίλης, όπως και όλα του Zambra. Είναι το δεύτερο δικό του που διαβάζω. Το πρώτο ήταν το <<Τρόποι να γυρίζεις σπίτι>> (για το οποίο δεν έχει ανέβει ακόμη η άποψή μου), που μου άρεσε αρκετά ώστε να με κάνει να βάλω στη λίστα τα άπαντα του συγγραφέα. 

Το μυστήριο γύρω απ' το οποίο εκτυλίσσεται η  ιστορία (όπως προκύπτει και απ' το οπισθόφυλλο) έχει να κάνει με την ανεξήγητη καθυστέρηση της Βερόνικας, η οποία πήγε στο καθιερωμένο της μάθημα ζωγραφικής αλλά δεν έχει επιστρέψει ακόμη. Άραγε γιατί καθυστερεί η Βερόνικα; Ο Χουλιάν γνωρίζει κάτι επ' αυτού; Κι αν ναι, τι; 

Η αφήγηση της ιστορίας γίνεται με συνεχείς μεταπηδήσεις στον άξονα του χρόνου, απ' το τότε στο τώρα και απ' το τώρα στο τότε, που ενδέχεται στην αρχή να μπερδέψουν τον αναγνώστη. Μόλις όμως μπει στο κλίμα της ιστορίας, θα νιώσει (τουλάχιστον με εμένα αυτό συνέβη) ότι αυτά τα πισωγυρίσματα προσδίδουν ρεαλιστικότητα στη συνειρμική γραφή. 

Η ρεαλιστικότητα επίσης ενισχύεται μέσω των συλλογισμών που μένουν ατελείς, καθώς το μυαλό προχωρά στο επόμενο σενάριο, συχνά διαφορετικό απ' το προηγούμενο ως προς την αιτία της απουσίας αλλα και την κατάληξη της ιστορίας, και μέσω των παραστατικών εικόνων που μας προσφέρουν την ευκαιρία να δούμε μέσα απ' τα μάτια του ήρωα και να νιώσουμε μαζί του αυτόν τον καταιγισμό συναισθημάτων: ανησυχία, πανικός, φόβος, θυμός, οργή, προδοσία, ηρεμία, και πάλι πίσω. 

Όσο προχωρά η ιστορία, η αγωνία κορυφώνεται: πού είναι η Βερόνικα; Τι της συνέβη; Θα γυρίσει; Και τι θα απογίνουν η μικρή Ντανιέλα και ο Χουλιάν; 

<< [...] Καμιά φορά το ξημέρωμα τον έβρισκε ν' αναμοχλεύει όποιες λύσεις είχε σκεφτεί για το μυθιστόρημά του που, έτσι κι αλλιώς, δεν ήταν ακριβώς μυθιστόρημα, αλλά ένα βιβλίο με αποσπάσματα και σημειώσεις. Η αλήθεια είναι ότι δεν ήθελε να γράψει μυθιστόρημα· ήθελε απλώς να βρει μια ζώνη νεφελώδη και συμπαγή για να στοιβάξει τις αναμνήσεις του. Ήθελε να βάλει τη μνήμη σ' ένα σάκο και να κουβαλήσει αυτόν το σάκο ώσπου το βάρος του να του τσακίσει τη ράχη. >> (σελ.38) Άραγε το έγραψε το μυθιστόρημα που ήθελε; Και ποια είναι η σχέση του με αυτό που κρατάμε στα χέρια μας; 

<< [...] Κι αυτο δεν είναι προφητεία (ο Χούλιο δεν διαθέτει αυτό το χάρισμα), μα ούτε εκατό τοις εκατό επιθυμία, αλλά κάτι σαν σχέδιο, σαν σενάριο αγρυπνίας, γραμμένο στο πόδι, υπαγορευμένο απ' την απελπισία. Θέλει να διαβλέψει ένα μέλλον που ν' αντιπαρέρχεται το παρόν· τακτοποιεί τα γεγονότα όπως του αρέσει, όπως θέλει, με αγάπη, έτσι ώστε να προφυλάξει απ' το παρόν το μέλλον.>> (σελ.65)

πόσες φορές έχουμε κάνει κάτι αντίστοιχο; 

Ένα βιβλίο που, κατά τη γνώμη μου, μιλά για τη διαχείριση του φόβου κατά την αναμονή των μελλούμενων ή αλλιώς της συνέχειας του μυθιστορήματος που λέγεται ζωή.