#weremember | Προς την Ημέρα Μνήμης Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος | Λεων Α. Ναρ | "Θυμούμαι, άρα υπάρχω"

Επιμέλεια: Μαρίνα Καρτελιά.

#weremember #όσοχρειαστεί

Προς την Ημέρα Μνήμης 
Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων 
του Ολοκαυτώματος 

 

Σήμερα

΄Ενας Σαλονικάι για τη Σαλονίκη

 

Γράφει ο Λέων Α. Ναρ

 

 

 «Θυμούμαι, άρα υπάρχω» 

(στίχος δανεισμένος από το 

«Υστερόγραφο» του Μανόλη Αναγνωστάκη) 

 

 

Περπατώ στων "Εξοχών" τη λεωφόρο και αναλογίζομαι το χθες....Από ανάγκη ίσως να κάνω, νοερά έστω, την ίδια διαδρομή σε μια πόλη που ήταν κάποτε πιο μικρή, πιο ανθρώπινη, πιο χαμηλότονη. Να μοιραστώ θέλω με τους συμπολίτες μου τους διαφορετικούς ήχους, τα διαφορετικά χρώματα, τις διαφορετικές εικόνες, να αφουγκραστούμε μαζί, μέρες πούναι, φωνές που έσβησαν αλλά έμειναν ανεξίτηλα χαραγμένες στην καρδιά της πόλης. 

        Πού είναι άραγε ο Αλλατίνη; Τι θα απογίνουν τελικά οι μύλοι του που παραπαίουν, φτωχοί συγγενείς του παρακείμενου πολυτελούς Μεγάρου; Πόσοι άραγε, συνομήλικοί μου, νέοι Σαλονικείς, γνωρίζουν ότι το κτίριο που στεγάζεται σήμερα η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας ήταν το σπίτι του; Πόσο μεγάλη τιμή θα ένιωθαν οι κύριοι Φερνάντεζ, Μορντώχ και Μοδιάνο; Η Κάζα Μπιάνκα του Φερνάντεζ, που τη γλυτώσαμε την τελευταία στιγμή από την αντιπαροχή, Δημοτική Πινακοθήκη , όσο για του Μορντώχ, δημοτική ιδιοκτησία επίσης. Του Μοδιάνο πάλι λαογραφικό μουσείο! Τι να πει κανείς; Πάλι καλά που έμειναν τουλάχιστον τα κτίρια αυτά, μαζί με κάποια άλλα, για να θυμίζουν ότι κάποτε, πριν χαθούν οριστικά, έδρασαν και μεγαλούργησαν εδώ αυτοί οι λαμπροί μεγαλοαστοί, διακεκριμένοι βιομήχανοι, έμποροι και τραπεζίτες. Αλλά δεν ήταν μόνο αυτοί! 

        Χάθηκαν μαζί τους, φυσικά, και όλοι οι άλλοι: Οι μικροπωλητές, οι γαλατάδες, οι γυρολόγοι, οι εργάτες, οι χαμάληδες του λιμανιού, οι καπνεργάτες, όλοι όσοι πολεμούσαν για το καθημερινό μεροκάματο Βεροίας με Εδέσσης γωνιά, αλλά και στις αγορές Βλάλη και Μοδιάνο. Ας οραματιστούμε λοιπόν! Ας οραματιστούμε μαζί με κάποιους αμετανόητα μπαγιάτηδες που εξακολουθούν να μιλούν για τη Φεντερασιόν και για τον ιδρυτή της Μπεναρόγια, μαζί μ’ αυτούς που δεν παραλείπουν σε κάθε περίσταση να τονίζουν πως το Μάη του ’36 χύθηκε και εβραϊκό αίμα. Ας οραματιστούμε αυτήν εδώ τη φτωχομάνα, την γκρινιάρα, τη μεμψίμοιρη, την τόσο λατρεμένη όμως Σαλονίκη, με τις δεκάδες εβραϊκές εφημερίδες της που κυκλοφορούσαν καθημερινά, με το τόσο ιστορικό νεκροταφείο της που, πράγμα ανήκουστο, καταστράφηκε κι αυτό μαζί με τις 50 Συναγωγές της. 

        Αυτοί οι μπαγιάτηδες όμως ο ένας μετά τον άλλο χάνονται. Χάνονται σιγά σιγά αυτοί που μαρτυρούν την αρμονική συνύπαρξη, χάνονται αυτοί που μοιράζονται με μας τις αναμνήσεις τους, που ανατριχιάζουν όταν σκέφτονται την επιστροφή των ελάχιστων φίλων τους που γύρισαν στην πόλη που αγαπούσαν, όλων αυτών που μέρες μόνο πριν φορούσαν ακόμη τις ριγέ στολές του στρατοπέδου. 

        Όλων αυτών που προσπάθησαν, στιγματισμένοι από το χτύπημα της υπέρτατης ύβρεως, να οικοδομήσουν μια νέα ζωή, με τα δικά τους έθιμα και τις δικές τους συνήθειες, με τη ξεχωριστή και μελωδική ισπανοεβραϊκή γλώσσα τους. Να ξεκινήσουν μια νέα ζωή στην πόλη που τους περίμενε καρτερικά και άνοιξε την αγκαλιά της για να τους δεχτεί, όπως είχε κάνει και πάλι 450 χρόνια νωρίτερα. Κι ας υπήρχαν αυτοί που καταπάτησαν οτιδήποτε εβραϊκό υπήρχε στην πόλη, κι ας κυκλοφορούσαν ανάμεσά τους αυτοί που πλιατσικολόγησαν τα πάντα και ξεθεμελίωσαν το ιστορικό εβραϊκό νεκροταφείο... 

        Εκτός από τους παλιούς μπαγιάτηδες όμως μας φεύγουν και οι ελάχιστοι, πια, επιζώντες της γερμανικής θηριωδίας. Και το πρόβλημα δεν είναι μόνο πως δε θα μαθαίνουμε πια για το παρελθόν, πως δε θα υπάρχουν κάποιο για να μας θυμίζουν πως το νοσοκομείο Ιπποκράτειο ήταν κάποτε το νοσοκομείο της δική τους Κοινότητας, το Χιρς, ότι στη Βίλκα, στον πολυχώρο που κάποτε τα πίναμε, οι Τόρρες είχαν το υφαντουργείο τους, πως οι στοές Καράσσο και Σαούλ ήταν το επίκεντρο της καθημερινότητας τους. 

        Το πρόβλημα είναι ότι όσο χάνονται οι μάρτυρες του μεγαλύτερου εγκλήματος που συντελέστηκε ποτέ στην ανθρωπότητα τόσο δυναμώνει η φωνή των άλλων, που διαρκώς πυκνώνουν, των άλλων που υψώνουν την φωνή τους και αμφισβητούν. Αμφισβητούν! Αμφισβητούν τον αριθμό που ήταν σημαδεμένος στο χέρι της επιζώσας γιαγιάς μου, αμφισβητούν ότι ο επιζών παππούς μου έχασε εκεί, όπως και χιλιάδες άλλοι, ολόκληρη την οικογένεια του, αμφισβητούν το θάνατο, αμφισβητούν τον εξευτελισμό, αμφισβητούν, αμφισβητούν, αμφισβητούν! «Το μέγεθος της πραγματικής συμφοράς», γράφει ο Adorno «δεν επιτρέπει τη λήθη». 

        Έτσι και εμείς, με αφορμή την Εθνική Ημέρα Μνήμης Ηρώων και Μαρτύρων του Ολοκαυτώματος που πλησιάζει, τη στιγμή που οράματα και μνήμες πάνε να καταλαγιάσουν, επιχειρούμε αφενός να υπενθυμίσουμε πόσο πολύτιμο είναι να διατηρεί κανείς την ιδιαίτερη φυσιογνωμία του, παρέα με τους υπόλοιπους συμπολίτες του, και αφετέρου να τονίσουμε πόσο οδυνηρό είναι για μια πόλη να αναμετρά τις πληγές της εβδομήντα τόσα χρόνια μετά από τον αφανισμό της Ισραηλιτικής της Κοινότητας.

 

ΛΕΩΝ Α. ΝΑΡ

Ο Λέων Α. Ναρ γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1974. Σπούδασε Κλασική Φιλολογία στο Α.Π.Θ. και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές Νεοελληνικής Φιλολογίας, Βιβλιολογίας και Διδακτικής της Λογοτεχνίας στο ίδιο Πανεπιστήμιο (2000), ενώ το 2007 αναγορεύτηκε Διδάκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας. Τον Νοέμβριο του 2015 έγινε δεκτός ως μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και τον Δεκέμβριο του 2017 ολοκλήρωσε την μεταδιδακτορική του έρευνα.

Το 2007 εξέδωσε (σε συνεργασία με τον Γιώργο Αναστασιάδη και τον Χρήστο Ράπτη) το βιβλίο Εγώ ο εγγονός ενός Έλληνα, η Θεσσαλονίκη του Νικολά Σαρκοζί[1], (Καστανιώτης) το οποίο μεταφράστηκε και στα γαλλικά. Το 2009 εκδόθηκε το δίτομο έργο του Ναρ με τίτλο Γιωσέφ Ελιγιά, Άπαντα[2](Γαβριηλίδης), ενώ την ίδια χρονιά επιμελήθηκε το επετειακό λεύκωμα 25 χρόνια Ιανός[3]. Το 2011 κυκλοφόρησε το δίγλωσσο (σε ελληνική και αγγλική γλώσσα) βιβλίο του με τίτλο Το μέλλον του παρελθόντος, Θεσσαλονίκη 1912-2012[4] (Καπόν), (με φωτογραφίες του Γιώργη Γερόλυμπου), και η μελέτη Ισραηλίτες Βουλευτές στο Ελληνικό Κοινοβούλιο[5] που επιμελήθηκε το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων. 
Το 2014 κυκλοφόρησε το βιβλίο Το παιχνίδι της εξέδρας σχολιασμένα συνθήματα από τα ελληνικά γήπεδα[6](Μεταίχμιο).

Το 2017 κυκλοφόρησε (Ευρασία) το θεατρικό έργο του "Δεν σε ξέχασα ποτέ"[7] (μαζί με cd των σεφαραδίτικων τραγουδιών της ομώνυμης παράστασης) που ανέβηκε από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος το 2017[8]. 

Το 2018 κυκλοφόρησε το βιβλίο Ξανά στη Σαλονίκη. Η μετέωρη επιστροφή των Ελλήνων Εβραίων στον γενέθλιο τόπο (1945-46)[9][10] από τις εκδόσεις Πόλις. Κείμενά του, επίσης, έχουν δημοσιευτεί σε 8 συλλογικούς τόμους.

Το 2020 επιμελήθηκε μέρος από το υλικό από το αρχείο του Αλμπέρτου Ναρ, με ηχογραφήσεις σεφαραδίτικης μουσικής που βρίσκεται στο ΕΛΙΑ Θεσσαλονίκης, το οποίο κυκλοφορεί και γίνεται γνωστό με την τρίγλωσση έκδοση I REMEMBER... ΘΥΜΑΜΑΙ, όπου επιζώντες του Ολοκαυτώματος τραγουδούν Σεφαραδίτικα τραγούδια (εκδόσεις IANOS).

#weremember | Ημέρα Μνήμης των Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων & Ηρώων του Ολοκαυτώματος | Εκδήλωση στα Ιωάννινα | Ισραηλιτική Κοινότητα Ιωαννίνων | Μαρίνα Καρτελιά

Επιμέλεια: Μαρίνα Καρτελιά

 

#weremember #όσοχρειαστεί 

Ημέρα Μνήμης 

των Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων & Ηρώων 

του Ολοκαυτώματος

Τετάρτη 27 Ιανουαρίου 2021 8.00 μμ

H εκδήλωση θα προβληθεί εδώ: 

https://youtu.be/p2lKnTb0y0c

#weremember | Προς την Ημέρα Μνήμης Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος | Γιάννης Μπουτάρης | εξήντα χρόνια τρύγος

 Επιμέλεια: Μαρίνα Καρτελιά.

 Προς την 
Ημέρα Μνήμης 
Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων 
του Ολοκαυτώματος 

 

 Παραθέτουμε σήμερα ένα κεφάλαιο 

 

 

από το βιβλίο 

Γιάννης Μπουτάρης

 

εξήντα χρόνια τρύγος

 

 

 Αν δεν γνωρίζεις το παρελθόν σου, 

δεν μπορείς να χτίσεις το μέλλον σου.

 

 

 ΄Οταν αγόρασα το Κτήμα στο Γιαννακοχώρι, στην αρχή ήταν μόλις εκατόν δέκα στρέμματα, σιγά σιγά το έφτασα στα τετρακόσια και στα χέρια των γιων μου ανέβηκε στα εξακόσια. Η κούλα, για να χρησιμοποιήσουμε την ντοπιολαλιά, βρισκόταν εκεί που ενώνονται τα τελευταία τμήματα του αμπελώνα μας. Μιλάμε για έναν επιβλητικό μακεδονίτικο πύργο, ερημωμένο, όπου παλιά στεκόταν ο δραγάτης και επόπτευε την περιοχή (οι εκτάσεις ήταν επί τουρκοκρατίας τσιφλίκια με καλλιέργειες, που είχαν εγκαταλειφθεί). Δίπλα στην κούλα υπήρχε μια πανάρχαιη δρυς, φαινομενικά αγέρωχη. Κάλεσα την Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων, κινήθηκαν οι απαραίτητες διαδικασίες και βγήκε ΦΕΚ που κήρυσσε την κούλα, τη δρυ και την περιβάλλουσα ζώνη διατηρητέες. Τα δύο τοπόσημα, κούλα και δρυς, φιγουράρισαν εξαρχής στον λογότυπο της "Κυρ-Γιάννη", δίνοντας το διπλό εταιρικό στίγμα - σεβασμού της πολιτιστικής κληρονομίας και προστασίας της φύσης. ΄Εγινε μια πρώτη αναπαλαίωση τοχοποιίας, κουφωμάτων και σκεπής και διαμορφώθηκε το κτίσμα εσωτερικά ώστε να είναι κατοικήσιμο. Η δε δρυς, μετά από έναν δαιμονισμένο άνεμο το 2019, είναι πλέον πεσούσα. ΄Ολο εκείνο το θεόρατο δέντρο ξεριζώθηκε κι έσπασε σαν κλαράκι. ΄Οταν την είδα πεταμένη, με τα σωθικά της φαγωμένα από το σαράκι του χρόνου, ξεκόλλησε κι από μέσα μου ένα μικρό κομμάτι.

    Από την άλλη ένιωθα περήφανος που είχα κάνει αμπέλι στον τόπο αυτό, κρατώντας ζωντανή την ιστορική χρήση της γης του. Πέρασε σαν κινηματογραφική ταινία από μπροστά μου η πρώτη μας βόλτα με τον Τάκη στο Κτήμα, το ξαπόσταμά μας κάτω από τη δρυ, το φύτεμα του πρώτου μας αμπελιού. Είδα τα φυντάν ια να τινάζουν τα φυλλαράκια τους κι εμάς να τα ποτίζουμε ένα ένα με ευλάβεια, να μη χάσουμε κάποιο από στέγνα. Κυκλοφορεί η άποψη ότι "το αμπέλι δεν το ποτίζουν" η οποία έχει πέραση, όμως στερείται βάσης. Ακόμα και το πιο ανθεκτικό φυτό που ευδοκιμεί σε πετρώδη εδάφη θέλει το νεράκι του. Για να αναπτυχθεί και να γίνει ξυλώδης ο κορμός του, ενδέχεται ανάλογα με το ύψος της βροχόπτωσης να χρειάζεται ότισμα. Να μην ξεχνάμε ότι μέχρι και λιτανείες γίνονταν παλιά στα αμπέλια για να βρέξει. Με τον Τάκη έχουμε κουβαλήσει στο Κτήμα σωλήνες και έχουμε τραβήξει ταλαιπωρία που δεν περιγράφεται. Στην αρχή είχα αντιδράσεις "τι πας να κάνεις, θα ποτίσεις το αμπέλι;" κι όπως φαντάζεστε, η απάντησή μου δεν άφηνε πολλά περιθώρια διαλόγου. "Ναι, παιδιά, θα το ποτίσω!". Στην πορεία, το αξίωμα της απαγόρευσης ξεθώριασε και πλέον όλοι ποτίζουν, άλλοι μετρημένα κι άλλοι ξεσαλωμένα. Η τεχνητή βροχή δεν ενδεικνυόταν, έψαχνα καλύτερη λύση, ώσπου διάβασα για τα συστήματα στάγδην άρδευσης και ήρθα σε επαφή με την εταιρεία που τα διαφήμιζε. Με κάλεσαν να τους επισκεφτώ στην έδρα τους στο Τελ Αβίβ, όπου με ξενάγησαν στις εγκαταστάσεις τους, σε κιμπούτς, ακόμα και στην έρημο όπου καλλιεργούσαν ντομάτα! Η υδροπονία ήταν εντελώς άγνωστη σε εμά το 1974. Στο Ισραήλ δε με εντυπωσίασαν τόσο οι πρωτοπόρες δράσεις τους στις καλλιέργειες, όσο η φιλοσοφία που κρυβόταν πίσω από αυτές. Τους φυσικούς ή λοιπούς πόρους που διέθεταν, τους ελάχιστους, τους εκμεταλλεύονταν με τρόπο που δημιουργούσαν θαύματα προς όφελός τους. Στεκόμουν άφωνος μπρος στην επιχειρηματικότητα των Ισραηλινών Εβραίων και αναλοογιζόμουν τα χαρακτηριστικά των Ελλήνων Εβραίων που γνώριζα στη Θεσσαλονίκη. Πόσο έμοιαζαν;

    Μικρό παιδί ακόμη, είχα δει στο χέρι πρώτα του Νταβίκο και μετά της Σαρίκα χαραγμένο έναν πενταψήφιο αριθμό και παραξενεύτηκα, χωρίς να τολμήσω να το σχολιάσω. Για καιρό περίμενα πότε θα τραβηχτεί προς τα πάνω το μανίκι τους για να φανεί το μυστήριο σημάδεμα - φορούσαν και το καλοκαίρι μακριά μανίκια. Ο μπαμπάς είχε αρκετούς προμηθευτές Εβραίους, αγόραζε μπουκάλια και φελλούς, ανάμεσά τους και το ζεύγος Μπενφοράδο που ήταν εκτός από συνεργάτες και φίλοι του. ΄Εκαναν παρέα, πήγαιναν μαζί ταξίδια, σε ένα με πήραν κι εμένα όπου, μακριά από την ασφάλεια του μαγαζιού, βρήκα το θάρρος να ρωτήσω τι σήμαινε το τατουάζ τους. Μήπως ήταν όρκος ερωτικός; Βρισκόμασταν έξω από το Λονδίνο, σε ένα εργοστάσιο παραγωγής αιθέριων ελαίων και αρωματικών ουσιών. Οι μεγάλοι μόλις είχαν τελειώσει τις δοκιμασίες εσάνς γλυκάνισου για το ούζο και καθόμασταν κάτω από ένα υπόστεγο στο προαύλιο, περιμένοντας να σταματήσει η βροχή. Ο Νταβίκο μού ψέλλισε μια σύντομη ιστορία, η Σαρίκα στεκόταν παράμερα, δακρυσμένη. ΄Ετσι έμαθα ότι ήταν δύο από τους χίλιους Θεσσσαλονικείς Εβραίους που κατάφεραν να επιζήσουν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, οι υπόλοιποι σαράντα τέσσερις χιλιάδες δεν είχαν την τύχη τους. Αν το λες τύχη, που στην επιστροφή τούς αντιμετώπιζαν οι μεν σαν δαίμονες "οι κακοί οβριοί!", οι δε σαν προδότες "καλά, πώς και γλιτώσατε:". Στο μυαλό μου ήταν απλώς άνθρωποι που δεν όριζαν τη μοίρα τους, χωρίς να υπάρχει λόγος για μια τέτοια καταδίκη. ΄Ολοι οι πόλεμοι που είχα διδαχτεί στο σχολείο, οι ξεριζωμοί, ακόμη και οι γενοκτονίες είχαν κάποια αιτία, μια εξήγηση. Το Ολοκαύτωμα ακουγόταν εντελώς ανεξήγητο, χωρίς λογική. ΄Αφησα σε μιαν άκρη της ψυχής μου τον παραλογισμό σε ύπνωσμη και ασχολήθηκα με τα της ηλικίας μου.

 

"΄Ολοι οι πόλεμοι που είχα διδαχτεί στο σχολείο, οι ξεριζωμοί, ακόμη και οι γενοκτονίες είχαν κάποια αιτία, μια εξήγηση. Το Ολοκαύτωμα ακουγόταν εντελώς ανεξήγητο, χωρίς λογική."

 

    Μεγάλος διάβασα πολλά για την υπόθεση, μαζί και το βιβλίο του Μαζάουερ Θεσσαλονίκη, η πόλη των φαντασμάτων. Την αποκαλούσαν Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων. Στη διάρκεια πεντακοσίων χρόνων ιστορίας, άνθρωποι με ξεχωριστές θρησκείες, χριστιανοί, μουσουλμάνοι και Εβραίοι συζούσαν χωμένοι στη ζεστασιά του κόλπου της. Κατά την απελευθέρωση, στην πόλη κυκλοφορούσαν δεκάδες εφημερίδες σε τέσσερις γλώσσες. Οι κοινότητες διατηρούσαν μεταξύ τους καλές σχέσεις, αλλά παρέμεναν ανεξάρτητες και χωρικά οριοθετημένες. Στο κέντρο δραστηριοποιούνταν κυρίως η μικρομεσαία τάξη των Εβραίων, έμποροι οι περισσ΄τοεροι, οι χριστιανοί Σαλονικιοί κατοικούσαν στην περιοχή της Καμάρας και οι μουσουλμάνοι στην παλιά πόλη με την πανοραμική θέα. (΄Εμελλε να συναντήσω, ως δήμαρχος, περιπτώσεις Τούρκων πυ έρχονταν και ψάχναε τους χάρτες για να επισκεφτούν τα σπίτια των προγόνων τους, έστω και μόνο απέξω. ΄Οπως ακριβώς κάνουν και τόσοι δικοί μας, όταν πηγαίνουν στην Κωνσταντινούπολή). Και όσο για τις αργίες, Παρασκευή κλειστά για τους μωαμεθανούς, Σάββατο για τους Εβραίους και Κυριακή για τους χριστιανούς. Στη Θεσσαλονίκη, η ανοχή της διαφορετικότητας υπήρχε στην πράξη, πολύ πριν γίνει παντού της μόδας στα λόγια.

   

"Στη Θεσσαλονίκη, η ανοχή της διαφορετικότητας υπήρχε στην πράξη, πολύ πριν γίνει παντού της μόδας στα λόγια."

 

         Σκαλίζοντας βαθύτερα, είδα ότι δεν ήταν όλα ρόδινα. Τα ιστορικά βιβλία μιλούσαν για καταπάτηση των περιουσιών των Εβραίων της πόλης. Σαν να μην έφταναν τα αίσχη των Γερμανών κατακητών, το ελληνικό κ΄ρατος είχε διαπράξει απέναντί τους πολλά αδικήματα. Η αντίφαση ήταν τερατώδης: μπορούσα, για παράδειγμα, να καμαρώνω που διάβαζα ότι ο προ-προπάππους μου Ιωάννης Μπουτάρης υπήρξε πρωτεργάτης της Μακεδονικής επανάστασης το 1866, αλλά δε χρειαζόταν να ντρέπομαι για όλα αυτά που ανακάλυπτα για τους Εβραίους. Πήρα θέση, η οποία μου κόστισε ακριβά· σε κλίμα εκφοβισμού, ξεπήδησαν επιβήτορες έτοιμοι να "με γαμήσουν, τον κωλοεβραίο". Λάβαινα απειλές, το καθημερινό μου πρόγραμμα επηρεάστηκε για μεγάλο διάστημα, όμως δεν είμαι η η περίπτωση που θα υπολογίσω τέτοιες παραμέτρους για να κινηθώ στη ζωή μου. Αμέσως μόλις ανέλαβα δήμαρχος της πόλης, παραδέχτηκα δημόσια το αμαρτωλό κομμάτι του παρελθόντος μας σε μια εποχή που επικρατούσε σιγή ιχθύος από παντού. Ακόμη και οι ίδιοι οι Εβραίοι δίσταζαν να παρουσιαστούν ή να διεκδικήσουν, ίσως το φοβικό σύνδρομο να χαράζει βαθύτερα από ένα τατουάζ στον πήχη του χεριού. Για μένα δεν ήταν επιτρεπτό να κρύβουμε άλλο τη στάση μας, έπρεπε να πάρουμε ένα μάθημα, ακόμα κι αν τέτοια πράγματα δεν πρόκειται να ξανασυμβούν. Φρόντισα να μπουν Δείκτες Μνήμης στους δρόμους, να γίνουν αναγνωρίσεις των επιζώντων από τα στρατόπεδα και καθιερώθηκε επίσης η Σιωπηλή Πορεία: η πομπή ξεκινούσε από την Πλατεία Ελευθερίας και κατέληγε στον σταθμό των τρένων, εκεί από όπου το 1943 μετέφεραν τους Εβραίους Θεσσαλονικείς στα επαίσχυντα κολαστήρια.

 

"Για μένα δεν ήταν επιτρεπτό να κρύβουμε άλλο τη στάση μας, έπρεπε να πάρουμε ένα μάθημα, ακόμα κι αν τέτοια πράγματα δεν πρόκειται να ξανασυμβούν."

 

       Στο ίδιο πνεύμα σεβασμού της ιστορικής μνήμης δρομολόγησα την ανάπλαση της Πλατείας Ελευθερίας, η οποία, παρότι είχαν ολοκληρωθεί οι σχετικές διαδικασίες, δυστυχώς ακυρώθηκε από τον επόμενο δήμαρχο της πόλης. Σχετικά με την καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου, που υπήρχε από πριν έρθουν οι Σεφαραδίτες και ήταν από τα παλαιότερα καιμεγαλύτερα της Ευρώπης - τριακόσιες χιλιάδες τάφοι - όλα είχαν αποσιωπηθεί. Σπουδαία κτιριακά συγκροτήματα, όπως το ΑΧΕΠΑ και το ΑΠΘ, ανεγέρθηκαν πάνω στη νεκρόπολη, ενώ χρησιμοποιήθηκαν τα μάρμαρα των συλημένων τάφων ως δομικά υλικά ακόμα και για πεζοδρόμια. Το ελαχιστότατο που μπορούσε να γίνει ήταν ένα μνημείο, το οποίο να θυμίζει το όνειδος. Την αναμνηστική πλάκα στην αίθουσα τελετών του Αριστοτελείου φιλοτέχνησε ο Ξένης Σαχίνης, καθηγητής της Καλών Τεχνών. 

 

 "παλεύω, με το πείσμα που με διακρίνει, ώστε να μην απωθείται στο συλλογικό ασυνείδητο, αλλά να αναδύεται στην επιφάνεια η μακρά διαδρομή της πόλης μου μέσα από πολιτισμούς και θρησκείες"

         Η πρόταση για ανέγερση Μουσείου Ολοκαυτώματος ήρθε από το Ισραήλ μέσω της Εβραϊκής κοινότητας και αγκαλιάστηκε από εμένα, ως δήμαρχο. Μαζί με τον πρόεδρο της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, Δαυίδ Σαλτιέλ, παλεύουμε για την ολοκλήρωση του Μουσείου, που θα έχει διεθνή εμβέλεια και θα αποτελέσει τοπόσημο, με τη συμβολική πιστοποίησης της Θεσσαλονίκης ως μητρόπολης των Σεφαραδιτών όλης της Μεσογείου. Στο μεταξύ, εξακολουθούν οι κατηγόριες στο πρόσωπό μου, το ίδιο όμως και οι δράσεις μου· παλεύω, με το πείσμα που με διακρίνει, ώστε να μην απωθείται στο συλλογικό ασυνείδητο, αλλά να αναδύεται στην επιφάνεια η μακρά διαδρομή της πόλης μου μέσα από πολιτισμούς και θρησκείες, η γενική διοίκηση του 1912, το μακεδονικό ζήτημα, το προσφυγικό, οι καπνεργάτες, η Φεντερασιόν. Μάλιστα, έχω κατεβάσει και την ατάκα "Αν δεν γνωρίζεις το παρελθόν σου, δεν μπορείς να χτίσεις το μέλλον σου", που επαναλαμβάνω συχνά.

 

Γιάννης Μπουτάρης,

εξήντα χρόνια τρύγος,

Εκδόσεις Πατάκη.

 

 

 

 

 

#weremember | Προς την Ημέρα Μνήμης Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος | Σελιδοδείκτης | Συναγωνιστές

 Επιμέλεια: Μαρίνα Καρτελιά.

Προς την 

Ημέρα Μνήμης Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος

Προτάσεις του Σελιδοδείκτη:

Ιάσονας   Χανδρινός

Συναγωνιστές

Το ΕΑΜ και οι Εβραίοι της Ελλάδος

   Οι "Συναγωνιστές" 
βαφτίστηκαν έτσι από την προσφώνηση 

των αγωνιστών του ΕΑΜ μεταξύ τους. 

Μια λέξη που αντηχεί 

τη διάθεση των ανθρώπων να συμπήξουν μία 

αγωνιστική συλλογικότητα πέρα και πάνω από παλιούς διαχωρισμούς 

και διακρίσεις καταγωγής, θρησκείας και ταυτότητας.

    Ο εβραϊκός πληθυσμός στην Ελλάδα πλήρωσε βαρύ φορτίο αίματος στη ναζιστική Γενοκτονία. ΄Ενας όχι ευκαταφρόνητος αριθμός κατάφερε να γλιτώσει από τον διωγμό ζώντας κρυπτόμενος στην ύπαιθρο ή ακόμη και μέσα στις γερμανοκρατούμενες πόλεις, διαφεύγοντας στο εξωτερικό ή ενατσσόμενος στην Αντίσταση. 

    Από τις αντιστασιακές οργανώσεις εκείνη που διασταυρ΄θηκε πιο άμεσα με τον εβραΪκό πληθυσμό ήταν το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Η συντριπτική λειοψηφία των εβραίων που πήραν μέος στην Αντίσταση βρέθηκαν στις εαμικές οργανώσεις (ΕΑΜ, ΕΠΟΝ, Εθνιή Αλληλεγγύη, Αετόπουλα) και στον ΕΛΑΣ. 

     Σημαντικός αριθμός από τους περίπου 8.000 Εβραίους που γνωρίζουμε πως επιβίωσαν, είτε κρυπτόμενοι στην ύπαιθρο ή στις πόλεις, είτε διαφεύγοντας στη Μέση Ανατολή, έτυχε με τον ένα ή τον άλλο τρόπο υποστήριξης από πρόσωπα και πρωτοβουλίες που συνδέονταν με το ΕΑΜ. Απολυτήρια και φύλλα πορείας του ΕΛΑΣ είναι τα ελάχιστα κείμενα της κατοχικής περιόδου στα οποία η αναγραφή του εβραϊκού ονόματος γινόταν για λόγους τιμής και αναγνώρισης και όχι ως μια ακόμα εγγραφή στην καταθλιπτική γραφειοκρταία του διωγμού, της σύλληψης και της εξόντωσης.

    Το βιβλίο διερευνά την πολυσχιδή συνάντηση εβραίων και εαμικής Αντίστασης από την αρχή της Κατοχής μέχρι και τα χρόνια του Εμβυλίου, φέρνοντας στο ίδιο πλαίσιο αρχειακά ίχνη, βιβλιογραφικές πηγές και μαρτυρίες. Αναζητά τους όρους ένταξης των εβραίων στην Αντίσαση και αντίστροφα, τις μορφές -και τα όρια- κινητοποίησης της Αντίστασης στην κατεύθυνση υποστήριξης της πιο κατατρεγμένης από τους Ναζί μερίδας του πληθυσμού. 

Διαβάζουμε:

    Η αντίσταση των εβραίων ερμηνεύεται αταβιστικά ως η εναλλαγική επιλογή της εξόντωσης,
μία οποτική ρηχή η οποια υποβαθμίζει κίνητρα σε αντανακλαστικά και ισοπεδώνει διαβαθμίσεις, χρονικότητες και τοπικές διαφοροποιήσεις. Είναι εκδοχή μιας συνολικότερης αδυναμίας μας να αντιληφθούμε τους εβραϊκούς πληθυσμούς των κατεχόμενων χωρών έξω από τα στεγανά της Γενοκοτονίας, ως υποκείμενα με πολλαπλές ταυτότηες μέλη κοινοτήτων και τοπικών κοινωνιών, πολιτικοποιημένους ή μη, ακτιβιστές ή αμέτοχους,κ εθνικιστές ή αναρχικούς, στρατιωτικούς ή αμάχους, αντιστασιακούς ή καταδότες των κατοχικών αρχών.

    

΄Οταν το κύμα των αντιεβραϊκών μέτρων οδήγησε σε βίαιη αποσύνθεση τις δομές της εβραϊκής ζωής, και μάλιστα έπειτα από μια περίοδο αυξημένης συνοχής, όπως παρατηρεί ο
Σαούλ Φρήντλεντερ, τα υποκείμενα αναζήτησαν πρακτικές επιβίωσης σε έναν σταθερά απειλητικό κόσμο, υιοθέτησαν νέες, "μη-εβραϊκές" συμπεριφορές, βίωσαν μετατοπίσεις και διαπραγματεύτηκαν με ποικίλους τρόπους την εβραϊκότητα ως στοιχείο της ταυτότητάς τους. Παλιές νοοτροπίες υποχωρούσαν, η ιδέα της πατρίδας, το έθνος, ο αντιφασισμός, ο κομμουνισμός κέρδιζαν έδαφος.

    

Μια ξεχασμένη σελίδα της κατοχικής ιστορίας και συνάμα ένα μήνυμα

 που, όσο τετριμένη κι αν είναι αυτή η διατύπωση, 

θα πρέπει να μας απασχολήσει σοβαρά στο παρόν, 

αλλά και στο μέλλον που προσδοκούμε να έρθει.

Ιάσονας   Χανδρινός

Συναγωνιστές

Ψηφίδες

#weremember | Προτάσεις | Σινεμά, Τέλλος Φίλης | "39405", Μια Μαρτυρία | Σειρά Ντοκιμαντέρ Εκτός Ιστορίας

 Επιμέλεια: Μαρίνα Καρτελιά

Προς την Ημέρα Μνήμης 
Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων 
του Ολοκαυτώματος 

Προτάσεις του Σελιδοδείκτη:

{"39405", Μια μαρτυρία}

Από τη σειρά ντοκιμαντέρ ΕΚΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 

αλίευσε για μας ο αγαπημένος Τέλλος Φίλης,

αυτή την συγκλονιστική μαρτυρία.

Η Ζάνα Σαντικάριο-Σατσόγλου, θεσσαλονικιά εβραϊκής καταγωγής, το 1943 (18 χρονών) μεταφέρθηκε από τους Ναζί σε στρατόπεδο "εργασίας" στην Πολωνία μαζί με χιλιάδες συμπολίτες μας. Οι γονείς και τα αδέρφια της εξοντώθηκαν εκεί.

Η ίδια είναι από τους λιγοστούς θεσσαλονικιούς Eβραίους που επέζησαν και απελευθέρωσαν οι σύμμαχοι το 1945.

Πενήντα πέντε χρόνια μετά, το 2001,

η Ζάνα αφηγείται την ιστορία της σε μαθητές

του Λυκείου Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Θεσσαλονίκης.

Οι μαθητές -πρόσφυγες και μετανάστες- που προέρχονται από χώρες

όπως Γεωργία, Αλβανία, Κροατία, Γιουγκοσλαβία

συζητούν μαζί της.

Τον ευχαριστούμε πολύ.

#weremember | Προς την Ημέρα Μνήμης Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος | Σελιδοδείκτης | Μαρίνα Καρτελιά

 Γράφει η Μαρίνα Καρτελιά.

#WEREMEMBER

 Προς την 

Ημέρα Μνήμης 
Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος
 

 

 

 

Ξεκινάει και φέτος η ενεργοποίηση της Μνήμης, όπως κάθε χρόνο από το Pause.

Μέχρι καταληκτική ημερομηνία, 27 Ιανουαρίου 2021, Ημέρα Μνήμης των Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος, θέσαμε το χρονομέτρο της αντίστροφης μέτρησης ήδη, και θα τιμήσουμε, θα μάθουμε. Προπάντων, θα θυμηθούμε. Ξανά και ξανά.

 

Στην Αθήνα,  η

Ισραηλιτική Κοινότητα Αθηνών / Jewish Community of Athens

Διοργανώνει εκδήλωση με τίτλο

Νότες Φρίκης.

Tετάρτη 27 Ιανουαρίου 2021, ώρα 19:00.

που θα είναι διαδικτυακή και μπορείτε να εγγραφείτε και να ορίσετε υπενθύμιση, αν και όλοι θυμόμαστε, φέτος περισσότερο από ποτέ. Φέτος πιο δυνατά από ποτέ.

 

Ο Σελιδοδείκτης θα βαδίσει προς την ημέρα αυτή με βιβλία. Κάθε μέρα και ένα βιβλίο, καθώς η γνώση για τα γεγονότα του Ολοκαυτώματος και τη σύνδεσή του με τη σημερινή ζοφερή πραγματικότητα είναι καθοριστικής σημασίας για το προχώρημα της πανανθρώπινης κοινωνίας, για την αφύπνιση της συλλογικής συνείδησης.

 

Το βλέμμα μας θα είναι ιδιαίτερα στραμμένο φέτος στη Θεσσαλονίκη, Μητέρα του Ισραήλ, της οποία ο πληθυσμός αποδεκατίστηκε με την εξόντωση 

44.000 Ελλήνων Εβραίων,

στα στρατόπεδα συγκέντρωσης , του μεγαλύτερου δηλαδή μέρους του πληθυσμού της το 1943. (συνολικά από την Ελλάδα γύρω στις 60.000 ΄Ελληνες Εβραίοι θανατώθηκαν).

 

Δεν θα ξεχάσουμε ποτέ, δεν θα σιωπήσουμε ποτέ. Εγγραφές στον παρακάτω σύνδεσμο:

 

Στις σελίδες μας επίσης, με το #weremember στην αναζήτηση, μπορείτε να βρείτε σχετικό υλικό και άρθρα από προηγούμενες χρονιές.

 

 

.

#weremember | Κοινοβούλιο και Ολοκαύτωμα - Μαρτυρία Νίκου Βούτση από την Πορεία των Ζωντανών | Μαρίνα Καρτελιά

Της Μαρίνας Καρτελιά.

Κοινοβούλιο και Ολοκαύτωμα 

Μαρτυρία Νίκου Βούτση

Στο μνημείο των Εβραίων βουλευτών
θυμάτων του Ολοκατυτώματος

Σαν σήμερα, τις 27 Ιανουαρίου 1945, σοβιετικά στρατεύματα καταφθάνουν στο Άουσβιτς και απελευθερώνουν περί τους 7.000 επιζώντες, όσους δηλαδή είχαν αφεθεί πίσω σαν ακατάλληλοι να συμπεριληφθούν στην εκκένωσή του και να συμμετέχουν στις «Πορείες Θανάτου».

Σαν σήμερα το 2019, ο Νίκος Βούτσης, ως Πρόεδρος της Ελληνικής Βουλής, επικεφαλής της Ελληνικής Αντιπροσωπείας της Πορείας των Ζωντανών, περνάει την πόρτα του ΄Αουσβιτς.


Σήμερα, ο βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ Νίκος Βούτσης, καταθέτει την Μαρτυρία του, την οποία είχα την ιδιαίτερη τιμή και χαρά να καταγράψω, στο γραφείο στη Βουλή. 

Εκεί έμελλε να συναντηθούμε για να α μιλήσουμε όπως αρμόζει. Στο ήσυχο γραφείο στη Βουλή των Ελλήνων, εκεί που γράφεται η Κοινοβουλευτική Ιστορία, μια μέρα γεμάτη λιακάδα, ο Νίκος Βούτσης, ο πρώτος Πρόεδρος του Ελληνικού Κοινοβουλίου που επισκέφθηκε το ΄Αουσβιτς, με υποδέχθηκε ανάμεσα στις πάμπολλες υποχρεώσεις της μέρας και πρόθυμα μου μίλησε για την εμπειρία.


΄Ενα χρόνο ακριβώς πριν, είχα παρακολουθήσει την πορεία του ως τον τόπο του μαρτυρίου, σε παγκόσμια ζωντανή σύνδεση. Τώρα, με φωνή σταθερή αλλά φορτισμένη απ΄την ανάμνηση, καθισμένος μπροστά απ΄τον τοίχο όπου κρέμεται ο αιμάτινος πίνακας του Τσίνγκου, ξετυλίγει το νήμα του ιστορίας του αίματος. 

Το βλέμμα του εστιάζει πέρα από κει που κάθομαι, σ΄ένα νοητό σημείο θάλεγες που η ματιά του αναπαράγει σε εικόνες βίντεο time lapse την ανάμνηση εκείνης της μέρας.

Κι εγώ, ήδη σε δέος για το χώρο και τη στιγμή, κρατάω την ανάσα μου και τον αφήνω να αφηγηθεί χωρίς να τον διακόψω.


"Στην περσινή μας επίσκεψη, που έγινε στο ΄Αουσβιτς με αντιπροσωπεία της Βουλής, όπου η Ελλάδα ήταν η τιμώμενη χώρα στην Πορεία των Ζωντανών, - ακριβώς επειδή ήρθε στην επιφάνεια, σαν ιστορική μνήμη και τιμή, η Εβραϊκή Κοινότητα της Θεσσαλονίκης και η δεινή και τραγική της τύχη -,


Καθώς ήμασταν εκεί, πραγματικά είναι τόσο υποβλητικό και γεμάτο μνήμες το τοπίο και τα εκθέματα στο ΄Αουσβιτς, που σε συνεπαίρνουν. Σου δημιουργούν μία δραματική ψυχική κατάσταση, ακριβώς και μια οργή. Για το πώς ο κόσμος δεν πρέπει να ξαναζήσει κάτι τέτοιο. 

Στην Πορεία των Ζωντανών μπαίνοντας στο ΄Αουσβιτς

Πλην όμως, τη μεγαλύτερη κατάπληξη και ταυτόχρονα και οργή ιδιότυπη έζησα, όταν φεύγοντας πια, μετά τη διπλή επίσκεψη που κάναμε στα κρεματόρια, - Είναι δύο ΄Αουσβιτς το ένα απέναντι από το άλλο, και μάλιστα το ένα από τα δύο είχε κτιστεί από τους Πολωνούς και είχε “φιλοξενήσει” ανθρώπους της Αντίστασης, πριν τη Γερμανική Κατοχή. Το βρήκαν έτοιμο οι Γερμανοί και φτιάξαν τους πάνω ορόφους. Αυτά τα μαθαίνει κανείς όταν πάει εκεί.... 

Πριν φύγουμε λοιπόν είδα τις περίφημες μπρούτζινες πλάκες, τις δυο που υπάρχουν στην είσοδο, όπου αναφέρονται όλες οι ευρωπαϊκές χώρες που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, είχαν ήδη μια έκθεση, μια μουσειακή αναφορά, ένα σημείο μέσα στο ΄Αουσβιτς όπου αποτυπώνονταν οι δικές τους μνήμες, με φωτογραφίες, με ό,τι είχαν υποστεί οι άνθρωποι. Τους οποίους είχαν πάρει από όλη την Ευρώπη. Κυρίως Εβραϊκής καταγωγής, όχι μόνον όμως. Και Ρομά, και ομοφυλόφιλους και αντιστασιακούς και τους είχαν πάει εκεί. 

Και έλειπε η Ελλάδα. Αυτό τόνισα από τότε πολλές φορές, γιατί το θεωρώ ντροπιαστικό. Για το Ελληνικό πολιτικό σύστημα. Για το ότι, δεκαετίες μετά, όχι μόνον δεν είχαν φροντίσει να υπάρχει αυτό το ελάχιστο, η τιμητική πλάκα που βάλαμε εμείς, το Μνημείο μάλλον αν θέλετε μπροστά στη Βουλή, στο Περιστύλιο, για τους οκτώ συναδέλφους μας βουλευτές, οι οποίοι ήταν θύματα του ΄Αουσβιτς. 

 

Δεν είχαν κάνει αυτό το ελάχιστο ως υποχρέωση. Δεν μιλάω καν για το ότι δεν υπήρχε Μουσείο στη Θεσσαλονίκη που και γι΄αυτό θα ξεκινήσει η οικοδόμησή του... Δεν είχαν φροντίσει να υπάρχει ένας ελάχιστος εκθεσιακός χώρος μέσα στο ΄Αουσβιτς, για τους δεκάδες χιλιάδες συμπολίτες μας που είχαν βρει εκεί τραγικό θάνατο.


Ως εξαίρεση, σας επαναλαμβάνω, από όλες τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. ΄Ελλειψη μνήμης; ΄Ελλειψη αντανακλαστικών; ΄Ελλειψη ευαισθησιών; Εκατομμύρια άνθρωποι πηγαίνουν κάθε χρόνο απ΄όλη την Ευρώπη. Δεν βλέπαν την Ελλάδα, η οποία έχει, κατ΄αναλογίαν του πληθυσμού της, το μεγαλύτερο ποσοστό απωλειών στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Με 500.000 χιλιάδες νεκρούς, και με 500.000 δια βίου τραυματίες, θύματα των λιμών και γενικότερα. Στα 7 εκατομμύρια πληθυσμού των Ελλήνων τότε. Τολμούμε αναλογικά να συγκρίνουμε αυτό το ποσοστό με τα 20 εκατομμύρια θύματα της Σοβιετικής ΄Ενωσης, στον αντιφασιστικό πόλεμο.


΄Αρα, η ψυχρότητα του πολιτικού συστήματος, - για να ΄μαστε ειλικρινείς, της Δεξιάς, κυρίως, επί δεκαετίες, το ΠΑΣΟΚ μετά την μεταπολίτευση, ως επίγονος της Ενώσεως Κέντρου -. Η ψυχρότητα λοιπόν του πολιτικού συστήματος να μην έχει την ευαισθησία, ώστε να βλέπουν, όχι μόνον οι ΄Ελληνες, αλλά και οι άνθρωποι απ΄όλον τον κόσμο - χίλια άτομα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, να καταλάβετε, ήταν σ΄αυτήν την Πορεία των Ζωντανών - .


Να μην υπάρχει η Ελλάδα στην μπρούντζινη πλάκα, που προφανώς, θα έπρεπε να προηγηθεί, - όπως έχει ήδη γίνει η προσωρινή μόνιμη έκθεση μέσα - , καταπλήσσει αρνητικά. Εν πάσει περιπτώσει, με έξοδα της Ελληνικής Βουλής και με τεράστια προσπάθεια. Και του Εβραϊκού Μουσείου, αλλά και των τεχνικών και των καλλιτεχνών της Ελληνικής Βουλής, μπορώ να πω, έγινε με την επιμέλεια του Γιάννη Μετζικώφ, ήδη έχει γίνει η μεγάλη προσωρινή έκθεση, την οποία επισκέπτεται τη Δευτέρα και ο νυν Πρωθυπουργός, ο κ. Μητσοτάκης. Και με τον κ. Τασούλα, με τον οποίο είμαστε σε επαφή, θα κάνει κι εκείνος ό,τι μπορεί για να γίνει η μονιμότερη στο άλλο σημείο. Στο μπλοκ 18.


Αυτή η Μαρτυρία, ήταν από τις πιο σοβαρές μαρτυρίες αλλά και από τις πιο σοβαρές δουλειές που κάναμε κατά τη διάρκεια της τετράχρονης θητείας μου ως Πρόεδρος της Βουλής."


Πριν το τέλος, βρίσκω τις λέξεις μου επιτέλους να τον ρωτήσω:


Πηγαίνοντας εκεί και συμμετέχοντας σ΄όλο αυτό, ΄με την ιδιότητα αυτή, στην Πορεία των Ζωντανών, στην ένταξη και της Ελλάδας στην πλάκα και στα εγκαίνια της έκθεσης, τι συναισθήματα σας άφησε; Πώς βγήκατε από κει;


΄Ολοι λένε ότι η ιστορία της Ανθρωπότητας είναι διαφορετική πριν και μετά το ΄Αουσβιτς... Θα σου πω το εξής: Και η διαδρομή του καθένα μας, η σκέψη του καθενός από μας που πηγαίνει εκεί, μεταλλάσσεται. Με θετικά μηνύματα. Μια διάθεση αντίστασης, μια διάθεση δημιουργίας για τον άνθρωπο και για την κοινωνία μας, αφού πας εκεί. Δεν είναι μόνο ότι πραγματικά καταβάλλεσαι από την ανθρώπινη τραγωδία, αλλά κι απ΄τον ανθρώπινο κυνισμό και την ανθρωποφαγική διάθεση.


Θα πω κάτι συγκεκριμένο, το οποίο τόνισα και στην ομιλία μου εκεί: Αυτοί οι οποίοι κάνανε αυτά τα εγκλήματα, ενδεχομένως άκουγαν και Βάγκνερ και Μπραμς και Μότσαρτ. ΄Η είχαν μια παιδεία της Γερμανικής σχολής και των άλλων φιλοσοφικών σχολών. ΄Η τους ενδιέφερε να παίρνουν πίνακες από παντού, γιατί τους ενδιέφεραν οι Τέχνες. Δεν μιλάμε γι΄αυτό που ο κόσμος εύκολα ονομάζει “οι θηριωδίες αμόρφωτων και καταπιεσμένων” ή αυτών που έχουν ασύγγνωστη κατάσταση. Δεν πρόκειται περί αυτού.

΄Ηταν μια κυνική ανθρωποθυσία στο όνομα ενός υπέρτερου πολιτισμού.

Δηλαδή, ό,τι χειρότερο μπορεί να διανοηθεί ο άνθρωπος ότι μπορεί να συμβεί."




Αφήσαμε το γραφείο, καθώς πίεζαν χρονικά οι επόμενες υποχρεώσεις και μια σειρά από πράγματα που απαιτούσαν τη φυσική του παρουσία και φροντίδα. Παρ'όλη την πίεση χρόνου όμως, προσφέρθηκε να με πάει ως τη στήλη-μνημείο των Εβραίων βουλευτών θυμάτων του Ολοκαυτώματος, που όπως διασταύρωσα κι από άλλους γνωρίζοντες, αποτελούσε προσωπική του αφοσίωση και έργο.


Του ζήτησα να σταθεί πλάι για τη φωτογραφία. Πάτησα την άσπρη τελεία της κάμερας γεμάτη συγκίνηση, για να σφραγίσω και τη δική μου ιστορική στιγμή, ορόσημο της ζωής μου, που έκλεινε η μέρα. Κλικ.


Κι ευγνωμοσύνη.

h