Σελιδοδείκτης | Προφορικές Μαρτυρίες Εβραίων της Θεσσαλονίκης για το Ολοκαύτωμα | Ε. Κούνιο-Αμαρίλιο, Αλμπέρτος Ναρ | Μαρίνα Καρτελιά.

Γράφει η Μαρίνα Καρτελιά.

ΠΡΟΦΟΡΙΚΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ 

ΕΒΡΑΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 

ΓΙΑ ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ

Ε. Κούνιο-Αμαρίλιο

Αλμπέρτος Ναρ

Το βιβλίο αυτό, του έπρεπε να είναι βαρύ. Γιατί βαραίνουν οι Μαρτυρίες του. ΄Οπως η πόρτα του Μουσείου βαριά, στη Σαλονίκη, στο ισόγειο της οποίας, έβαλα εντέλει τα ακουστικά για να ακούσω μερικές, απ΄αυτούς που έζησαν τα γεγονότα.

Σε πολλά βιβλία μελέτησα και διάβασα το θέμα της ιστορικής μνήμης και την ανάλυσή του από σημαντικούς ανθρώπους που έχουν ασχοληθεί συγκεκριμένα με τη Μνήμη του Ολοκαυτώματος, τη Shoa, τη διατήρήσή της, τους "σωστούς" τρόπους αποτύπωσης. ΄Ολοι κατέληγαν στο ίδιο συμπέρασμα:

Η μνήμη έχουμε εξ ορισμού υποχρέωση να διατηρηθεί. Και η πιο ακριβής καταγραφή είναι η προσωπική μαρτυρία, όσο "φθαρτή" ή ευάλωτη κι αν έχει καταστεί απ΄τον χρόνο που πέρασε από το βίωμα. Το συναίσθημα παραμένει, κι αυτό το νιώθει κανείς όταν ακούσει μερικούς απ΄τους ανθρώπους που περιέχονται στο βιβλίο, με τα ίδια του τ΄αυτιά να περιγράφουν όσα έζησαν, όπως είχα την τύχη να βιώσω στην επίσκεψή μου στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης.

Το συναίσθημα αυτό με κατέλαβε και φυλλομετρώντας αυτό το βιβλίο. Κι επειδή θέλω να είμαι ακριβής, δηλαδή αληθινή, θα σας πω, πως δεν το διάβασα ολόκληρο ακόμη. Νιώθω πως είναι τέτοια η βαρύτητά του, οι σκιές των μαρτυριών, ο συγκλονισμός των γεγονότων, που πρέπει να μου επιτρέψω να σταλάξει κάθε μαρτυρία την ουσία της πριν δώσω χρόνο και χώρο στην επόμενη.



[ΟΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΤΩΝ ΕΠΙΖΩΝΤΩΝ, τις οποίες συγκέντρωσαν και εξέδωσαν στον τόμο αυτό οι Έρικα Κούνιο-Αμαρίλιο και Αλμπέρτος Ναρ, δεν αποτελούν απλώς τεκμήριο και ανεκτίμητη ιστορική πηγή, αλλά και μάθημα για τα όρια της ανθρώπινης συμπεριφοράς μέσα στο κακό, τόσο από τη μεριά εκείνων που το επιβάλλουν όσο και από εκείνους που το υφίστανται και επιβιώνουν.

Μας δίνει τη δυνατότητα να ρίξουμε μια ματιά στην καρδιά του βαθύτερου σκότους, αυτού της ζωής και του θανάτου στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Ο τόμος, των πάντα φροντισμένων εκδόσεων Ευρασία, περιλαμβάνει επίσης ένα μικρό λεξικό όρων, ονομάτων και τόπων, καθώς και χρονολογικό πίνακα γραμμένα από τη Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου], που μας δίνει απόλυτα ευκρινώς τη δραματικά εγκληματική χρήση ενός λεξιλογίου, ορολογίας και λέξεων που απέκτησαν άλλη σημασία. Λέξεις και όροι που χρησιμοποιούμε σήμερα καθημερινά και που ακούμε δυστυχώς από ύποπτα στόματα ξανά στο 2019, ως επιχειρήματα πολιτικής στο προσφυγικό ζήτημα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Κι αυτά είναι σχεδόν πάντα νεοναζιστικού προσανατολισμού, ή το χειρότερο, αρθρώνονται ως πολιτικός λόγος σε κόμματα που φλερτάρουν διπλωματικά με τη νεοναζιστική επιχειρηματολογία και πρακτική.

Ο χωρισμός είναι σε δύο μέρη και πρακτικός, μια γυναίκα έχει συλλέξει και καταγράψει της μαρτυρίες των γυναικών και ένας άνδρας εκείνες των ανδρών. Και οι δυο μεγάλωσαν ως παιδιά σε οικογένειες σημαδεμένες απ΄το Ολοκαύτωμα, έμμεσα ή άμεσα. ΄Εχουν κι οι δυο, η ΄Ερικα Κούνιο-Αμαρίλιο και ο Αλμπέρτος Ναρ, τον ίδιο στόχο. Στην αρχή του βιβλίου αποτυπώνονται από τους δεύτερης γενιάς απογόνους θυμάτων του Ολοκαυτώματος, στα εισαγωγικά σημειώματα, η ιδιαίτερη ευαισθησία τους, η πνευματική ενασχόληση, μα κυρίως η έννοια τους για τη διατήρηση της ιστορικής αλήθειας και της ομορφιάς της ζωής, έστω και μέσα από μαρτυρίες θανάτου, η πρώτη ως επιζήσασα που αποφάσισε την προσωπική της ανάδυση ως χρέος, ο δεύτερος ως απόγονος επιζώντων, λογοτέχνης και τιμητής της ιστορίας της κοινωνικής ζωής των Σαλονικάι και της αγάπης τους για τη γενέθλια πόλη.

Ξεκίνησα από μία απ΄αυτές τις Προσωπικές Μαρτυρίες. Σταλάζει ακόμα το νόημά της μέσα μου, αλλά παρακινήθηκα να σας γράψω να το αποκτήσετε. Πάρτε το σπίτι, δείτε το αφαιρετικό εξώφυλλο με τις ράγες που όλοι ξέρουμε πού εννοούν ότι καταλήγουν. Αρχίστε μαζί τους τη διαδρομή που έκαναν εκείνοι που περιέχονται στο βιβλίο και ευτυχώς γύρισαν ξανά στη Σαλονίκη.

Μαρτυρία Λεόν Μπενμαγιόρ

Μαρτυρία Λεόν Μπενμαγιόρ

Το 96% των Θεσσαλονικιών Εβραίων δε γύρισε ποτέ , θανατώθηκε
στα κρεματόρια και στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Το μεγαλύτερο ποσοστό των Ελλήνων Εβραίων επίσης. Αυτή είναι μια ακριβής αλήθεια. Μια ακόμα είναι πως ο πληθυσμός κατά μείζονα λόγο, της Θεσσαλονίκης, που όλοι την αγαπάμε και ξαναγυρνάμε στην αγκαλιά της, ξεκληρίστηκε. Και μαζί της μια σειρά από άλλες πόλεις, πλήρωσαν βαρύ τίμημα αίματος και ενεπλάκησαν πολλές φορές σε παιχνίδια ανταλλαγής πληθυσμών που θα θανατωθούν σε σχέση με άλλους που επελέγη να επιζήσουν, όπως στην περίπτωση της Καβάλας. Είναι σημαντικό επίσης, να λάβουμε επιτέλους γνώση, να μετέχουμε στην πληροφορία, να αναλάβουμε μέρος της ευθύνης της διάδοσης της αλήθειας. Και της ιστορικής αποκατάστασης.

Το Ολοκαύτωμα δεν έχει καταστεί ακόμα και σήμερα αποτύπωμα της κοινής συνείδησης όλων των ανθρώπων. Οι αυθεντικές μαρτυρίες συμβάλλουν στην ακριβή καταγραφή του μεγέθους, της ποικιλίας των στρατηγικά μελετημένων μεθόδων αλλά κυρίως στην τεκμηρίωση της ύπαρξης οργανωμένης στρατηγικής καθολικής εξόντωσης των Εβραίων. Είτε με εκτελέσεις, είτε με ομαδικές θανατώσεις στους θαλάμους αερίων, για τους Ναζί η σύλληψη αφορούσε στον πλήρη Αφανισμό. Και η στρατηγική τους δυστυχώς, δεν έχει εγκαταλειφθεί καθώς υπάρχουν αυτή τη στιγμή διεστραμμένα μυαλά στους "πολιτικούς" νεοναζιστικούς κύκλους που φλερτάρουν με τα σενάρια της Τελικής Λύσης και την προσαρμογή της εφαρμογής τους στο σήμερα.

Η αγωνία των ανθρώπων που εργάστηκαν για να συλλεγούν, καταγραφούν οι μαρτυρίες και για να γίνει πραγματικότητα αυτό το βιβλίο, καθώς και όλων όσων γράψανε για το θέμα, και συνεχίζουν να γράφουν, - είτε με τη μορφή δοκιμίου, θεατρικού ή λογοτεχνικού κειμένου, σεναρίου ταινίας ή τηλεοπτικής σειράς, ακόμη και μυθιστορήματος νουάρ που βασίζεται σε πραγματικά περιστατικά, - είναι μία και το ζητούμενο ένα και πολύ συγκεκριμένο:

Να μάθουμε σε βάθος και σε εύρος την Αλήθεια.
Και να μην την ξεχάσουμε ποτέ.
Να μην αφήσουμε ποτέ την πεζή μας καθημερινότητα να συμπαρασύρει ως παράπλευρη τη ζοφερή καθημερινότητα που περιγράφεται στις Προσωπικές Μαρτυρίες.

Μαρτυρία Σολ Καζές

Μαρτυρία Σολ Καζές

Αφήστε το βιβλίο στο τραπέζι. Σταλάζετε μια μαρτυρία όποτε μπορείτε, όσο αντέχετε. Είναι η πιο τρανταχτή απόδειξη ότι όλα όσα έχετε ακούσει και διαβάσει συνέβησαν. Γιατί έχουμε φτάσει ως κοινωνία διεθνώς στο σημείο να υπερασπιζόμαστε ακόμα κι αυτό. ΄Οτι το Ολοκαύτωμα όντως συνέβη, είναι ακριβές και αληθινό.
΄Οσο οι μαρτυρίες αυτών που το έζησαν και το διηγούνται.
Διαβάζοντας το βιβλίο συμβάλλετε σε κάτι μεγάλο, με τα μάτια σας που αγγίζουν το χαρτί. Γιατί όπως λέει κι ο Μισέλ Φάις, στο ΄Οπως Ποτέ:


"Σημασία έχει να μη μας καταπτοήσει η συνήθεια της σιωπής. Αυτό είναι το πρωταρχικό. Να μη μας εξουθενώσει η ερημιά κι ο παγετώνας της".

ΠΡΟΦΟΡΙΚΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ 

ΕΒΡΑΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 

ΓΙΑ ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ

Ε. Κούνιο-Αμαρίλιo

Αλμπέρτος Ναρ

Εκδόσεις Ευρασία

Σελιδοδείκτης | Οι Ισραηλίτες Βουλευτές του Ελληνικού Κοινοβουλίου/Δεν σε ξέχασα ποτέ | Λέων Ναρ | Μαρίνα Καρτελιά

Γράφει η Μαρίνα Καρτελιά.

Καιρό τώρα, ψάχνω το νήμα που ένιωθα διαισθητικά να συνδέει τα δυο βιβλία, ύστερα και τα τρία, μαζί με το "Ξανά στη Σαλονίκη", το οποίο έχει ήδη παρουσιάσει ο Σελιδοδείκτης. Αλλά η σύνδεση μού γεννήθηκε με το τέλος της ανάγνωσης του τρίτου,  το "Δεν σε ξέχασα ποτέ", στο βιβλίο που είναι η μεταγραφή της ομώνυμης θεατρικής παράστασης. Ελπίζω κι εύχομαι να τη δείτε κάποτε, όπως κι εγώ, να την πετύχω στην Αθήνα, στην εξαιρετική παράσταση του ΚΘΒΕ.

Αλλά ας εξηγηθώ, για να κατανοήσετε γιατί διάλεξα να γράψω και για τα δυο βιβλία μαζί: Τελικό έναυσμα μου δόθηκε με την ανάγνωση του βιβλίου του Saul Friedländer, Σκέψεις για τον Ναζισμό, που πρότεινε ο ίδιος ο Λέων Ναρ με ανάρτησή του και το οποίο στην ουσία αποτελεί μεταγραφή συνεντεύξεων - συνομιλιών που εκπόνησε ο Stephan Bou. Στο βιβλίο αυτό βρήκα, από τα χείλη του μεγαλωμένου στον καθολικισμό Εβραίου ιστορικού Saul Friedländer, διατυπωμένη την ακόλουθη φράση-σκανδάλη που μου ξεκλείδωσε πράγματα και με πήγε στη σκέψη των τριών βιβλίων του Λέοντος Ναρ:

"Τα έργα μυθοπλασίας με ενδιαφέρουν ωστόσο," διατυπώνει λοιπόν ο Saul Friedlender, 

όχι μόνο λόγω της όποιας καλλιτεχνικής τους αξίας, 

αλλά και επειδή επιτρέπουν να γραφτεί μια πολιτισμική ιστορία της αναπαράστασης του Ολοκαυτώματος σε ένα δεδομένο πλαίσιο."

Αυτό κάνει τα πράγματα για μας που θέλουμε να μάθουμε ευκολότερα.

Στα δυο πρώτα βιβλία, το συναίσθημα μας αφήνεται να αναδυθεί από τις ιστορικές περιγραφές. Ο συγγραφέας και στο "Ξανά στη Σαλονίκη" αλλά και στο σπουδαίο  "Οι Ισραηλίτες βουλευτές στο ελληνικό Κοινοβούλιο (1915-1936)" κρατιέται συνειδητά έξω από τις προσωπικές αναφορές και εκτιμήσεις του περιγραφόμενου ιστορικού πλαισίου και αρκείται στην παράθεση στοιχείων που προέκυψαν από την έρευνα. Αφήνει έτσι με εξαιρετικό σεβασμό την ελευθερία στον αναγνώστη να κρίνει. Να διατυπώσει τα δικά του συμπεράσματα.

Το ιδιαίτερα προσωπικό στοιχείο ενυπάρχει, αλλά δεν διαφαίνεται. ΄Οσο κι αν, όπως λέει και ο Friedländer, "είναι αδύνατον για κάθε γραφή της ιστορίας, πόσο μάλλον μιας ιστορίας που είναι ακόμα κοντινή χρονικά  - και που ανήκει σ΄αυτό που ονομάζει "ζώνη του λυκόφωτος" ο ΄Αγγλος ιστορικός ΄Ερικ Χόμπσμπαουμ, το μισοσκόταδο δηλαδή μεταξύ μνήμης και ιστορίας, -  είναι αδύνατον να μην έχει κάθε ιστορικός ή δοκιμιογράφος έστω, συμπληρώνω, μια προσωπική ματιά, λιγότερο ή περισσότερο έκδηλη, ρητή.

Είναι αδύνατον να μην είσαι υποκειμενικός".

Kαι νομίζω πως ακριβώς αυτό κάνει, συνειδητά εντελώς στο "Δεν σε ξέχασα ποτέ", έτσι που φαίνεται να αποτελεί η μελέτη και η τεκμηρίωση προπομπό της δραματοποίησης (κι ας προηγείται από το Ξανά στη Σαλονίκη χρονικά) :

Μεταφυτεύει την ιστορική τεκμηρίωση, τη διασταυρωμένη γνώση, την παντρεύει με τα οικογενειακά βιώματα και διηγείται. Κάνει την ιστορία λέξεις, εικόνες, τραγούδια. ΄Ομως δεν εμπλέκεται άμεσα. Καταφέρνει να μην εκβιάσει το συναίσθημα, πράγμα απαράδεκτο σε κάθε αξιοπρεπή μυθιστορία.

Η πλοκή του έργου τυλίγεται γύρω από την ιστορία της Ζάνα που κατάγεται απ΄τη Σαλονίκη και την ιστορία της μαθαίνουμε μέσα απ΄την αγάπη που τρέφει γι΄αυτήν ο εγγονός της, ο Γκάμπι.. Αυτός τη ζωντανεύει για μας. ΄Ολοι οι ήρωες, όπως αναφέρεται στο οπισθόφυλλο, "υπενθυμίζουν την ιστορική μνήμη ενός κόσμου που εξοντώθηκε πολύ βίαια αλλά και λησμονήθηκε άδικα". Και η ευρηματική σκηνοθεσία, με προβολές των εγγράφων ή τεκμηρίων για τη ζωή της σε γκρί φόντα και έξυπνες κινήσεις στο χώρο, αναλαμβάνει τα υπόλοιπα.

Το αριστοτεχνικό κέντημα της πολυτάραχης ζωής της γιαγιάς Ζάνα, ολοκληρώνεται και ντύνεται με τα Σεφαραδίτικα τραγούδια της εποχής της, γνωστά ως τώρα, που μας εκπλήσσουν. Γιατί τα ξέρουμε ως ελληνικά ρεμπέτικα τα περισσότερα, με στίχους ελληνικούς...

Παντού τα πάντα, που έλεγε η Λωξάντρα. ΄Ετσι που καταλαβαίνεις πόσο μάταιες, είναι οι ταμπέλες και οι κοινωνικοί διαχωρισμοί ανάλογα με την εθνότητα ή το θρήσκευμα. Αυτό το θεατρικό και η ιδιαίτερη γραφή του που ρέει φυσιολογικά μέσα στη διήγηση, σε κάνει να καταλάβεις αυτό που θα ΄πρεπε σήμερα να είναι αυτονόητο, αλλά παραμένει σε πολλές περιπτώσεις ανομολόγητο:



Πως οι Εβραίοι της Σαλονίκης, ήταν πρώτα Σαλονικιοί. Σαλονικάι. Πως ζούσαν, δημιουργούσαν κι ερωτεύονταν. ΄Οπως όλος ο κόσμος. Πως συμβίωναν αρμονικά και η κουλτούρα τους με τους φίλους και γείτονες Χριστιανούς συνυπήρχε με ειρηνικούς όρους και ήταν δεμένη με την καθημερινότητα της πόλης. Αυτό αποδεικνύεται άμεσα, με χίλιους τρόπους, στους "Ισραηλίτες βουλευτές στο ελληνικό Κοινοβούλιο (1915-1936)", που τους διάβαζα καθ΄όλη τη διάρκεια της μακράς προεκλογικής περιόδου από τις τριπλές κάλπες με τις Ευρωεκλογές ως την περασμένη Κυριακή των βουλευτικών εκλογών. Και κατάλαβα στην πράξη τι σημαίνει η αναφορά του Saul Friedländer στο βιβλίο "Σκέψεις για το Ναζισμό" ότι :

"Η ιδιαίτερη μορφή του αντισημιτισμού 

προσθέτει μια φυλετική διάσταση στο θρησκευτικό υπόβαθρο" 
κι έφτιαξε μάλιστα στη Γερμανία ολόκληρο 

"εθνοφυλετικό" κίνημα. 

Αυτό νομίζω συνάγεται ως κυρίαρχο συμπέρασμα, διαβάζοντας τους "Ισραηλίτες βουλευτές στο ελληνικό Κοινοβούλιο (1915-1936)" μετά από το Ξανά στη Σαλονίκη :

Η βεβαιότητα πως δεν ήταν σε θέση η κοινωνία, και ο πολιτικός κόσμος της εποχής, κατά μείζονα λόγο, να αντιληφθεί. Πως, με βάση τα στοιχεία που παρατίθενται άφθονα στο βιβλίο και κάνουν την έκδοσή τους από ίδρυμα της Βουλής για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, ένα διαμάντι άξιο συγχαρητηρίων, κυρίως για το θάρρος της απόφασης να εκδοθεί  -  οι Ισραηλίτες Βουλευτές του Ελληνικού Κοινοβουλίου κατά την περίοδο 1915-1936 φέρονταν και δρούσαν πολιτικά πρωτίστως ως ΄Ελληνες, υπερασπιζόμενοι σε πολλές περιπτώσεις τα δικαιώματα των αλλοθρήσκων συμπατριωτών τους, χριστιανών τε και μουσουλμάνων, ενώ η τοπική κοινωνία της Θεσσαλονίκης αλλά και η κοινοβουλευτική αίθουσα, κατά πλειοψηφία τους αντιμετώπιζε πρωτίστως ως Εβραίους.

Παρά το γεγονός ότι έτυχαν πολλές φορές, πράγμα άγνωστο στον πολύ κόσμο, υπεράσπισης της δράσης τους στο Κοινοβούλιο και των δικαιωμάτων των βουλευτών και των Εβραίων πολιτών, από τον ίδιο τον Ελευθέριο Βενιζέλο.

Και παρά το ότι οι Ισραηλίτες βουλευτές ήταν άξιοι εκπρόσωποι των συμφερόντων μιας πολύπαθης μερίδας του Ελληνικού λαού, των εργατών και χαμηλών στρωμάτων, με παραδείγματα όπως ο Αβραάμ Μπεναρόγια, που υπήρξε υπέρμαχος και ιδρυτής του πρώτου ουσιαστικά σοσιαλιστικού εργατικού συνδικάτου.

Ταύτιζε δηλαδή, τόσο η Βουλή σε μεγάλο μέρος, όσο και η κοινωνία, το θρήσκευμα με χαρακτηριστικά "φυλής" (!). ΄Ενα ιστορικό λάθος, ή θα τολμήσω να πω, πολιτισμικό λάθος, που κουβαλιέται δυστυχώς στην Ελληνική κοινωνία αλλά και στο εξωτερικό ως πραγματικότητα, ανά τους αιώνες ως τις μέρες μας.

Εκείνο που είναι επίσης πασιφανές και πρόδηλο, κοινό και στα τρία βιβλία είναι και κάτι άλλο. Και συνταρακτικό ως γεγονός. Γιατί γεγονός είναι:

Πως η ζωή τους ανατράπηκε, ολονών των Σαλονικιών, με το διωγμό των Εβραίων, μαζί και η φυσιογνωμία του τόπου. Μα η σιωπή της πόλης είχε την ενοχή της, γιατί έκρυβε την ανοχή της πλειοψηφίας των κατοίκων της.... Αυτό αφήνεται να φανεί στο θεατρικό έργο, με τον ίδιο αδιόρατο τρόπο που αποδεικνύεται από τα τεκμήρια του "Ξανά στη Σαλονίκη". Κι αυτό διαπίστωσα κι εγώ στην τελευταία μου επίσκεψη εκεί, μια και οι πέτρες της στέκουν πάντα σιωπηλοί μάρτυρες της Ιστορίας, παρόλες τις προσπάθειες συγκάλυψης ή λήθης.


Τώρα που το σκέφτομαι, αυτό είναι που ξεχωρίζει τις δραματοποιήσεις που αφορούν τα βάσανα και το δράμα, τις ταλαιπωρίες, τη θυσία των Εβραίων, το Ολοκαύτωμα. Η Αξιοπρέπεια. Πουθενά δεν υπάρχει κλαυθμός. Ρέουσα οδύνη. Ξέχειλο συναίσθημα.

Ο θρήνος είναι βουβός, ως να χρωστούν τα θύματα και οι απόγονοί τους. Ως να χρωστούν στην Ιστορία να διηγηθούν την ιστορία όσο πιο αποστασιοποιημένα μπορούν. Να πούν τα γεγονότα. Να γίνουν μάρτυρες. ΄Οχι να επιδείξουν το μαρτύριο. Εν πολλοίς, γιατί πρώτα είναι εσύλληπτο. Κι αυτό το ξέρουν από πρώτο χέρι οι ίδιοι.

Ξέρουν απ΄την εποχής της σιωπής, πολύ πριν την Ανάδυση, πως δεν τους πίστεψαν, πως νόμισαν ότι έχασαν τα λογικά τους απ΄τις πολύχρονες ταλαιπωρίες. ΄Ομως κανείς πια στους ανθρώπους δεν μπορεί να ισχυρίζεται πως δεν ήξερε.

Αυτό με κάνει να ψάχνω ακόμη περισσότερο. Με ηθικό καθήκον σχεδόν. Να τιμάω την αλήθεια που διαπιστώνω. Να διαβάζω κι άλλα βιβλία, να μπαίνω όλο και πιο βαθιά στο θέμα.

Αυτό με κάνει επίσης να στέκομαι ακόμα πιο ταπεινή απέναντι στο "μύθο", που μόνο παραμύθι, μύθευμα δεν είναι. Στην ιστορία που είναι η Αλήθεια. Με περισσότερο σεβασμό. Να διηγηθώ κι εγώ την εμπειρία της ανάγνωσης. Χωρίς να μεταφέρω το συναίσθημα. Να σας αφήσω να σας τυλίξει μόνο του. ΄Οταν διαβάσετε τη μεταγραφή ή δείτε το θεατρικό.

Η παράσταση είχε εξαιρετική επιτυχία και ανέβηκε από το ΚΘΒΕ εκτός απ΄τη Γενέθλια πόλη, στην Αθήνα , ταξίδεψε σε πολλά μέρη και έφτασε ως το Ισραήλ. Σας συστήνω ανεπιφύλακτα να μην τη χάσετε, είναι σίγουρο ότι θα ξαναπαιχτεί. Τις προηγούμενες μέρες, μάλιστα, Σεφαραδίτικα τραγούδια που περιλαμβάνονται στο θεατρικό έργο παρουσιάστηκαν στο Φεστιβάλ Ολύμπου. Για την εκδήλωση εκεί μπορείτε να ακούσετε τον ίδιο το συγγραφέα να μιλά σε σχετικό αφιέρωμα για τη βραδιά στο ραδιόφωνο Κόκκινο Θεσσαλονίκης :

Στην πολύ φροντισμένη έκδοση της "Ευρασία" περιλαμβάνεται και cd με τα σεφαραδίτικα τραγούδια που ερμηνεύονται με ορχήστρα επί σκηνής στην παράσταση. Εκεί, νομίζω, και στη δωρική γλώσσα του δυνατού κειμένου, στην εξιστόρηση θλιβερών στιγμών με κάθολου θλιβερό τρόπο, θα αφήσετε κι εσείς το συναίσθημά σας να ξεχειλίσει άφθονο. Ιδιωτικά.
Με αξιοπρέπεια.

Δεν Σε Ξέχασα Ποτέ
Λεων Ναρ
Εκδόσεις Ευρασία



----

"Ισραηλίτες βουλευτές στο ελληνικό Κοινοβούλιο (1915-1936)"
΄Ιδρυμα της Βουλής των Ελλήνων
για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία

Ο Λέων Α. Ναρ γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1974. Σπούδασε Κλασική Φιλολογία στο Α.Π.Θ. και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές Νεοελληνικής Φιλολογίας, Βιβλιολογίας και Διδακτικής της Λογοτεχνίας στο ίδιο Πανεπιστήμιο (2000), ενώ το 2007 αναγορεύτηκε Διδάκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας. Τον Νοέμβριο του 2015 έγινε δεκτός ως μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και τον Δεκέμβριο του 2017 ολοκλήρωσε την μεταδιδακτορική του έρευνα.

Το 2007 εξέδωσε (σε συνεργασία με τον Γιώργο Αναστασιάδη και τον Χρήστο Ράπτη) το βιβλίο Εγώ ο εγγονός ενός Έλληνα, η Θεσσαλονίκη του Νικολά Σαρκοζί[1], (Καστανιώτης) το οποίο μεταφράστηκε και στα γαλλικά. Το 2009 εκδόθηκε το δίτομο έργο του Ναρ με τίτλο Γιωσέφ Ελιγιά, Άπαντα[2](Γαβριηλίδης), ενώ την ίδια χρονιά επιμελήθηκε το επετειακό λεύκωμα 25 χρόνια Ιανός[3]. Το 2011 κυκλοφόρησε το δίγλωσσο (σε ελληνική και αγγλική γλώσσα) βιβλίο του με τίτλο Το μέλλον του παρελθόντος, Θεσσαλονίκη 1912-2012[4] (Καπόν), (με φωτογραφίες του Γιώργη Γερόλυμπου), και η μελέτη Ισραηλίτες Βουλευτές στο Ελληνικό Κοινοβούλιο[5] που επιμελήθηκε το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων. Το 2014 κυκλοφόρησε το βιβλίο Το παιχνίδι της εξέδρας σχολιασμένα συνθήματα από τα ελληνικά γήπεδα[6](Μεταίχμιο).Το 2017 κυκλοφόρησε (Ευρασία) το θεατρικό έργο του "Δεν σε ξέχασα ποτέ"[7] (μαζί με cd των σεφαραδίτικων τραγουδιών της ομώνυμης παράστασης) που ανέβηκε από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος το 2017[8]. Το 2018 κυκλοφόρησε το βιβλίο Ξανά στη Σαλονίκη. Η μετέωρη επιστροφή των Ελλήνων Εβραίων στον γενέθλιο τόπο (1945-46)[9][10] από τις εκδόσεις Πόλις. Κείμενά του, επίσης, έχουν δημοσιευτεί σε 8 συλλογικούς τόμους.